MARTA POSTUŁA

dr hab.

Praktyk, teoretyk, specjalistka w dziedzinie finansów

praca

o mnie

Dyrektor Centrum Przedsiębiorczości, Kierownik Pracowni Zarządzania Finansami Przedsiębiorstw na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, profesor Akademii Leona Koźmińskiego członek zespołu badawczego TIGER.

Ukończone z wyróżnieniem studia magisterskie o specjalizacji „organizacja i zarządzanie” z ekonomią jako przedmiotem wiodącym. Od 1999 r. związana z sektorem administracji publicznej. Do podstawowego zakresu doświadczeń zawodowych należy funkcjonowanie systemu finansów publicznych w Polsce i na świecie, procesy budżetowe oraz efektywność wydatków publicznych.

W 2007 r. uzyskała stopień doktora, w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Rozprawa doktorska pt. „Zarządzanie finansami publicznymi w Polsce w warunkach transformacji i integracji gospodarczej” przygotowana została pod kierunkiem prof. Grzegorza W. Kołodko. Od 2013 r. doktor habilitowany nauk ekonomicznych w dyscyplinie finansów.

Autorka i współredaktorka publikacji książkowych z dziedziny finansów publicznych oraz innych publikacji naukowych. Uczestniczka licznych krajowych i zagranicznych konferencji i seminariów naukowych. Była przedstawicielka  Polski w grupie ds. jakości finansów publicznych przy Komisji Europejskiej. Członkini grupy roboczej Senior Budget Officials przy Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).

OBSZARY ZAINTERESOWAŃ

Finanse publiczne – w sektorze prywatnym pieniądze służą ich posiadaczom do pokrywania kosztów procesów produkcyjnych i konsumpcyjnych, natomiast w sektorze publicznym pieniądze, po zmianie własności z prywatnej na publiczną, są wykorzystywane do finansowania dóbr publicznych i realizacji funkcji społecznych. Istotne jest zatem określenie skali zachodzących przepływów strumieni pieniężnych i ich optymalnego poziomu.

Zarządzanie finansami publicznymi jest specyficznym procesem, umiejętnością, która musi łączyć w sobie technokratyczne podejście do sprawy z podejściem społecznym, albo – innymi słowy – inżynierię finansową z inżynierią społeczną. Zastosowanie odpowiednich technik zrządzania oraz instrumentów jest wyzwaniem dla współczesnych praktyków i teoretyków badających sektor finansów publicznych.

Instrumenty zarządzania publicznego – to narzędzia, za pośrednictwem których następuje realizacja poszczególnych funkcji państwa. W zachodzących procesach istotne są nie tylko instrumenty, lecz także metody zarządzania, w których są one wykorzystywane. W badaniach naukowych i praktyce stosuje się kila z nich – planowanie wieloletnie, budżet zadaniowy, kontrola zarządcza, przeglądy wydatkowe – w różnych postaciach dostosowanych do specyfiki danego kraju.

Polityka fiskalna – wywiera bezpośredni wpływ na wytwarzanie znacznej części PKB i stwarza realny potencjał do zwiększania dobrobytu obywateli. Istotnym elementem jej prowadzenia powinno zatem być właściwe zmierzenie oddziaływania podejmowanych decyzji wydatkowych na poszczególne sfery życia społeczno-gospodarczego.

FINANSE
PUBLICZNE

AKTUALNOŚCI

Zarządzanie finansami publicznymi – szanse i wyzwania

Zarządzanie finansami publicznymi – szanse i wyzwania

W związku z potrzebą maksymalizacji efektywności działań państwa przy wykonywaniu jego ustawowych zadań, istnieje potrzeba aby sposób planowania finansowego w jednostkach pobocznych i wydatkowania środków publicznych był podporządkowany nowoczesnym zasadom i metodom zarządzania finansami publicznymi. Tematyka ta stała się przedmiotem nowego wydania kwartalnika „Problemy Zarządzania”, gdzie poruszane są zagadnienia dotyczące efektywności instytucji publicznych na poziomie rządowym  i  samorządowym.

Konkurs Przedsiębiorca Roku 2017

Konkurs Przedsiębiorca Roku 2017

W imieniu członków Kapituły Konkursu Przedsiębiorca Roku, zapraszam serdecznie do udziału wszystkich studentów i absolwentów Uniwersytetu Warszawskiego, którzy tworzą innowacje, zakładają i rozwijają nowe przedsiębiorstwa, działają na rzecz gospodarki i społeczności....

AKTUALNOŚCI

Zarządzanie finansami publicznymi – szanse i wyzwania

Zarządzanie finansami publicznymi – szanse i wyzwania

W związku z potrzebą maksymalizacji efektywności działań państwa przy wykonywaniu jego ustawowych zadań, istnieje potrzeba aby sposób planowania finansowego w jednostkach pobocznych i wydatkowania środków publicznych był podporządkowany nowoczesnym zasadom i metodom zarządzania finansami publicznymi. Tematyka ta stała się przedmiotem nowego wydania kwartalnika „Problemy Zarządzania”, gdzie poruszane są zagadnienia dotyczące efektywności instytucji publicznych na poziomie rządowym  i  samorządowym.

Konkurs Przedsiębiorca Roku 2017

Konkurs Przedsiębiorca Roku 2017

W imieniu członków Kapituły Konkursu Przedsiębiorca Roku, zapraszam serdecznie do udziału wszystkich studentów i absolwentów Uniwersytetu Warszawskiego, którzy tworzą innowacje, zakładają i rozwijają nowe przedsiębiorstwa, działają na rzecz gospodarki i społeczności....

Doświadczenie

Biznes

  1. 10/2016 – obecnie Dyrektor
    Dom Maklerski BOŚ
  2. 02/2016 – 08/2016 Zastępca Dyrektora Departamentu Kolejowego
    Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa
  3. 06/2015 – 02/2016 Kierujący Departamentem Rozwoju Kolei
    Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju
  4. 07/2014 – 05/2015 Zastępca dyrektora Departamentu Budżetu Państwa
    Ministerstwo Finansów
  5. 03/2003 – 07/2014 Dyrektor Departamentu (w tym: Reformy Finansów Publicznych; ds. Reformy Finansów Publicznych; ds. Organizacji Jednostek Sektora Finansów Publicznych)
    Ministerstwo Finansów
  6. 11/1999 – 02/2003 Od podreferendarza do starszego specjalisty
    Wydział rynku pracy i sektora gospodarstw domowych w Departamencie Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki
    Ministerstwo Finansów

Nauka

  1. 09/2016 Dyrektor Centrum Przedsiębiorczości Wydziału Zarządzania UW
    Uniwersytet Warszawki, Wydział Zarządzania
  2. 02/2014 Kierownik Zakładu Zarządzania Finansami Przedsiębiorstw
    Uniwersytet Warszawski, Wydział Zarządzania
  3. 10/2013 Profesor współpracujący
    Katedra Ekonomii, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie
  4. 07/2013 Doktor habilitowany nauk ekonomicznych w dziedzinie finansów
    Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
  5. 09/2007 Doktor nauk ekonomicznych
    Ekonomia, Wydział Nauk o Przedsiębiorstwie
    Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
  6. 07/2007 Studia Podyplomowe
    Podyplomowe Studium Zarządzania Zasobami Pracy XII edycja
    Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
  7. 07/1999 Magister
    Organizacja i Zarządzanie
    Prywatna Wyższa Szkoła Biznesu i Administracji

LICZBA PUBLIKACJI

DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA

Ciągła aktywność zarówno w nauce, jak i w biznesie owocuje licznymi publikacjami i wystąpieniami podczas różnego rodzaju wydarzeń.

Przygotowywane artykuły z zakresu finansów, w szczególności poświęcone sferze publicznej.

Książki stanowiące zarówno wskazówkami dla praktyków, jak i opracowania naukowe i podręczniki.

Od ponad 20 lat aktywny uczestnik konferencji naukowych dotyczących finansów.

Index

Chapter I
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Implementation of performance budget and strategic planning – Polish experience . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.1. Moderrn management of public fi nances . . . . . . . . . . . . . . 13
1.1.1. Defi nition of performance budget . . . . . . . . . . . . . . . 17
1.1.2. Schedule, strategies of implementation, and the scope of use of a performance budget . . . . . 21
1.1.3. Advantages and disadvantages of performance-related budgeting . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
1.2. Polish experiences related to the creation and implementation of the performance budget system . . . . . . 27
1.2.1. Status and perspectives of public fi nance sector in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
1.2.2. Poland’s fi rst experiences with a performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
1.2.3. Continuation of changes in budget planning in 2008 through the use of new methodological solutions. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
1.2.4. Search for a means of ensuring improvement in organisation of the reform process and methodological solutions using SWOT analysis in Poland. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
1.2.5. Implementation of methodological bases of performance planning into the Polish legislation system . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
1.2.6. Other initiatives undertaken in Poland in order to benefi t from strengths and increase opportunities resulting from SWOT analysis during the process of implementation of the performance budget. . . . . . . . 45
1.2.6.1. Strengthening the potential for strategic planning and co-ordination of the process of implementation the performance budget. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
1.2.6.2. Strengthening the potential to measure public tasks – base of measures. . . . . . . . . . . 48
1.2.6.3. Structure of performance budget – increase of transparency and improvement in the quality of presentation . . . . . . . . . . . . 50
1.2.6.4. Strengthening of the personnel factor in the public administration in the process of implementation of the reform. . . . . . . . . . 51
1.2.6.5. Ensuring appropriate tools allowing the effective and timely implementation of performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
1.2.6.6. Strengthening of the knowledge sharing process related to the process of budget implementation and the government administration’s participation in this process . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
1.2.6.7. Threats related to the multiannual character of the reform and the global economic crisis. . .55
1.3. Multiannual planning and strategic management as tools strengthening performance budgeting . . . . . . . . . . 56
1.3.1. Multiannual planning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
1.3.2. Polish experiences related to multiannual planning. . . 60
1.3.2.1. Multiannual State Financial Plan . . . . . . . . . . 63
1.3.2.2. Strategic planning – priority system of expenses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
1.4. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

Chapter II
Stanisław Owsiak, Katarzyna Stabryła-Chudzio
Performance budget as a tool for the improvement of allocation of public resources . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.1. Defi nition of a task. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.2. Examples of formulating tasks – Polish experiences . . . . . . 80
2.3. The number of activities executed by budget holders . . . . 85
2.4. Experiences of the Netherlands, France and Ireland concerning tasks. . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
2.4.1. The Netherlands . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
2.4.2. France. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
2.4.3. Ireland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
2.5. Correct formulation of tasks is a condition of the effective use of the performance budget . . . . . . . . . . . 108

Chapter III
Witold M. Orłowski
Objectives formulated in the performance budget as the indispensable element of the public resource management by objectives . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
3.1. Signifi cance of the correct formulation of objectives in the performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
3.2. Differences between objectives posed before a business organisation and institutions of the public sector . . . . . . . 115
3.3. Basic rules related to the formulation of objectives . . . . . . 119
3.4. Desired mechanism of formulating objectives . . . . . . . . . . 124
3.5. Matrix of evaluation of the correctness of formulation of the performance budget objectives . . . . . . . . . . . . . . . . 127
3.6. Experiences of selected countries within the framework of formulating objectives for tasks fi nanced from the state budget. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
3.6.1. The Netherlands . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
3.6.2. Slovakia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
3.6.3. Ireland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
3.6.4. France. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
3.7. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144

Chapter IV
Andrzej Pogoda, Marek Chrzanowski, Krzysztof Marczewski
Fundamental signifi cance of a measure as an element strictly correlated with objectives within the framework of the performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
4.1. Kinds of measures . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
4.1.1. System (instrument) of measurement of the execution of tasks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
4.1.2. Ways of classifi cation of measures of a degree of execution of objectives/tasks . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
4.1.2.1. Classifi cations based on the “production model rule” or “3 E rule” . . . . . . . . . . . . . . 151
4.1.2.2. Classifi cation based on the Strategic Score Card . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
4.2. Circumstances which should accompany the selection of a given type of measure for tasks . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
4.2.1. Specifi cation of a mission and objectives for a given task or programme. . . . . . . . . . . . . . . . . 175
4.2.2. Identifi cation of the utility of information received as a result of the application of a given measure . . . 176
4.2.3. Identifi cation which aspects of execution of tasks will be subject to measurement . . . . . . . . . 176
4.2.4. Selection of measures of execution of tasks . . . . . . . 179
4.2.5. Selection of evaluation criterion . . . . . . . . . . . . . . . . 179
4.2.6. Explanation of reasons for a good or bad execution of tasks. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
4.2.7. Presentation of results of undertaken measurements . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
4.3. Frequent mistakes committed at the creation of measures – good and bad practices. . . . . . . . . . . . . . . . 181
4.3.1. Examples of good practices . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
4.3.2. Examples of bad practices . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
4.3.3. Evaluation of quality of measures . . . . . . . . . . . . . . . 189
4.4. The Netherlands, France and Ireland as countries with a several-year experience within the scope of formulation of measures . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
4.4.1. The Netherlands . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
4.4.2. France . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
4.4.3. Ireland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
4.5. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200

Chapter V
Jerzy Miller
Territorial self-government in the period of implementation of the performance budget in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
5.1. Financing voivodeship self-government and changes taking place within this scope in government administration . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202
5.2. Government administration fi nancing in self-government . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
5.3. Procedure of setting objectives in the voivodeship budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
5.4. Hitherto experiences of voivodeships with works over the performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
5.5. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216

Chapter VI
Andrzej Raczko
State budget – desirable directions of changes . . . . . . . . . 217
6.1. Budget policy and economic conditioning . . . . . . . . . . . . . 217
6.2. Framework of institutional stabilisers of public debt and budget defi cit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220
6.3. Budget anchor — conditions of effective operation. . . . . . 222
6.4. Credibility of budget anchor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225
6.5. Economic rationality of budget expenses . . . . . . . . . . . . . . 227
6.6. Conditions of measurement of effectiveness of budget expenses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
6.7. Mechanisms limiting the fi xed character of budget expenses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
6.8. System of fl exible special-purpose expenses. . . . . . . . . . . . 234
6.9. Taxes — political or economic decision?. . . . . . . . . . . . . . . 235
6.10. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238

Chapter VII
Halina Wasilewska-Trenkner
Experiences of Poland with fi scal reforms in the transformation period and the most recent period of 2008-2010 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
7.1. Synthetic calendar of reforms . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
7.2. The scope and structure of the public fi nance sector in the new act on public fi nance strengthening the management of public resources . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
7.3. Execution of priority tasks in the state in the context of allocation of public resources . . . . . . . . . 254
7.4. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259

Chapter VIII
Józef Płoskonka
Model assumptions for the performance budget system in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261
8.1. Administration systems and task-based approach . . . . . . . 261
8.2. Hierarchy of public tasks — formulation of objectives and selection of measures on various levels . . . . . . . . . . . . . . . 273
8.3. Specifi cation of objectives . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279
8.4. Measures of a degree of execution of objectives . . . . . . . . 288
8.5. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292

Chapter IX
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Challenges of performance budget in Poland – fi nal remarks . . 299
9.1. Schedule of works on the implementation budget in the period 2008-2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301
9.2. Conclusions resulting from hitherto works on the implementation of performance budget in Poland . . . . . . 303
9.3. Challenges related to the process of implementation of performance budget in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310
9.3.1. Reporting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310
9.3.2. Strategies – priorities – holders . . . . . . . . . . . . . . . . 315
9.3.3. Human factor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317

Annex I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321
Annex II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328
Notes about authors . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349
Bibliography . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353

SPIS TREŚCI

Wstęp ………………………………………………………….9

Rozdział 1
Transfery w gospodarce a sektor finansów publicznych………………..15
1.1. Teorie ekonomiczne a finanse publiczne………………………..15
1.2. Sektor finansów publicznych elementem sektora publicznego……….21
1.3. Transfery w sektorze finansów publicznych……………………..24
1.4. Międzynarodowe przepływy finansowe……………………………34
1.4.1. Transfery z międzynarodowych instytucji finansowych……35
1.4.2. Rozliczenia z Unią Europejską……………………….38
1.4.3. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne………………….49
1.4.4. Nowe źródła finansowania projektów rozwojowych………..54
Podsumowanie……………………………………………………59

Rozdział 2
Sektor finansów publicznych (podstawowe przepływy)………………….60
Wprowadzenie……………………………………………………60
2.1. Wpływ wydatków sektora finansów publicznych na wzrost w danym
wymiarze czasu…………………………………………..61
2.2. Wydatki podsektora rządowego…………………………………67
2.3. Wydatki podsektora samorządowego……………………………..73
2.4. System ubezpieczeń społecznych i świadczeń zdrowotnych…………76
2.4.1. System ubezpieczeń społecznych………………………76
2.4.2. Wydatki na świadczenia zdrowotne…………………….80
2.5. Tradycyjne instrumenty redystrybucji środków publicznych……….85
2.5.1. Dotacje…………………………………………..87
2.5.2. Subwencje…………………………………………92
2.5.3. Gwarancje i poręczenia……………………………..94
2.5.4. Pożyczki na restrukturyzację jednostek samorządu
terytorialnego…………………………………..100
Podsumowanie…………………………………………………..102

rozdział 3
Narzędzia efektywnego zarządzania środkami publicznymi
– polskie błędy i sukcesy……………………………………….104
Wprowadzenie…………………………………………………..104
3.1. Planowanie wieloletnie, w tym programy wieloletnie…………….105
3.1.1. Planowanie wieloletnie i średniookresowe…………….105
3.1.2. Programy wieloletnie jako element ustawy budżetowej…..108
3.1.3. Ocena aktualnego systemu planowania wieloletniego
w Polsce………………………………………..112
3.2. Budżetowanie zadaniowe……………………………………..120
3.2.1. Budżet zadaniowy elementem zarządzania publicznego……120
3.2.2. Stan polskich prac nad budżetem zadaniowym…………..122
3.2.3. Dalsze kierunki działania w celu wykorzystania budżetu
zadaniowego w Polsce…………………………………….126
3.3. Kontrola zarządcza i audyt wewnętrzny………………………..134
3.3.1. Kontrola zarządcza i audyt wewnętrzny w sektorze
finansów publicznym………………………………134
3.3.2. Polskie rozwiązania w zakresie audytu wewnętrznegoi
kontroli zarządczej………………………………137
3.3.3. Dylematy związane z funkcjonowaniem audytu wewnętrznego
i kontroli zarządczej w sektorze finansów publicznym…139
3.4. Przeglądy wydatkowe – narzędzie wspierające efektywne zarządzanie
środkami publicznymi…………………………………….142
3.4.1 Proefektywnościowe podejście do wydatków publicznych…..142
3.4.2. Zalety i wady przeglądów wydatkowych………………..150
Podsumowanie…………………………………………………..168

rozdział 4
Instytucjonalne rozwiązania w sektorze finansów publicznych
i ich efektywność………………………………………………170
Wprowadzenie…………………………………………………..170
4.1. Lista jednostek sektora finansów publicznych………………….172
4.2. Ewolucja form organizacyjnych w sektorze finansów publicznych…..178
4.3. Analiza ekonomiczna wybranych podmiotów publicznych……………186
4.3.1. Państwowe fundusze celowe………………………….187
4.3.2. Agencje wykonawcze………………………………..192
4.3.3. Państwowe osoby prawne…………………………….200
4.3.4. Instytucje gospodarki budżetowej……………………204
Podsumowanie…………………………………………………..211

rozdział 5
Praktyka zarządzania środkami publicznymi w okresie transformacji
w polsce………………………………………………………212
Wprowadzenie…………………………………………………..212
5.1. Podstawowe założenia badań ilościowych i jakościowych………….213
5.2. Analizy i wnioski z przeprowadzanego badania………………….215
5.3. Wywiady z wiceministrami finansów odpowiedzialnymi za budżet……227
5.3.1. Elżbieta Chojna-Duch – wywiad autoryzowany…………..228
5.3.2. Halina Wasilewska-Trenkner – wywiad autoryzowany……..233
5.3.3. Elżbieta Suchocka-Roguska – wywiad autoryzowany………242
Podsumowanie…………………………………………………..253
Zakończenie……………………………………………………255
Aneks…………………………………………………………257
Spis rysunków………………………………………………….309
Spis tabel…………………………………………………….311
Bibliografia…………………………………………………..313

SPIS TREŚCI

Wstęp………………………………………………………………………………………………9

Rozdział 1. Wprowadzenie do finansowania i budżetowania projektów rozwojowych (Teresa Czerwińska)……………13
1.1. Istota i rodzaje inwestycji……………………………………………………………………..13
1.2. Ujęcie funkcjonalne inwestycji…………………………………………………………………..19
1.3. Decyzje inwestycyjne w strategii rozwoju przedsiębiorstwa…………………………………………..23
1.4. Strategie inwestowania i ich determinanty…………………………………………………………25
1.5. Źródła kapitału i zasady finansowania przedsięwzięć rozwojowych……………………………………..28

Rozdział 2. Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych (Marta Postuła).34
2.1. Definicja project finance……………………………………………………………………….34
2.2. Obszary zastosowania project finance……………………………………………………………..40
2.3. Zarządzanie projektem w formule project finance……………………………………………………46
2.4. Project finance a partnerstwo publiczno-prywatne…………………………………………………..50
2.5. Porównanie formuły project finance z corporate finance……………………………………………..55

Rozdział 3. Modelowanie finansowe projektów inwestycyjnych (Marta Postuła, Rafał Cieślik)…………………..59
3.1. Planowanie w project finance i corporate finance…………………………………………………..59
3.2. Etapy procesu budżetowania inwestycji…………………………………………………………….63
3.3. Dane wejściowe do modelu finansowego……………………………………………………………..66
3.4. Założenia makroekonomiczne………………………………………………………………………66
3.5. Budżet projektu i źródła finansowania…………………………………………………………….72
3.6. Przychody i koszty operacyjne……………………………………………………………………73
3.7. Najczęściej popełniane błędy w założeniach modelu finansowego……………………………………….88

Rozdział 4. Strumienie pieniężne w project finance oraz corporate finance (Rafał Cieślik)…………………..93
4.1. Wartość pieniądza w czasie………………………………………………………………………93
4.2. Struktura i koszt kapitału………………………………………………………………………96
4.3. Kategoryzacja wolnych przepływów pieniężnych dla różnych celów i algorytmy ich kalkulacji……………..119
4.4. Wskaźniki obsługi zadłużenia (DSCR, LLCR, PLCR) jako mierniki efektywności inwestycji dla kredytodawców…139

Rozdział 5. Metody oceny opłacalności inwestycji (Rafał Cieślik)………………………………………..147
5.1. Klasyfikacja metod…………………………………………………………………………….147
5.1.1. Metody proste oceny opłacalności inwestycji……………………………………………..148
5.2. Zaawansowane metody oceny opłacalności projektów rozwojowych……………………………………….156
5.2.1. Metoda wartości bieżącej netto (NPV)……………………………………………………156
5.2.2. Metoda wewnętrznej stopy zwrotu (IRR)…………………………………………………..161
5.3. Czynnik reinwestycji w metodach oceny opłacalności (MIRR)………………………………………….166
5.4. Metody oceny efektywności inwestycji realizowanych w formule project finance…………………………168

Rozdział 6. Selekcja projektów inwestycyjnych (Maciej Pawłowski)………………………………………..176
6.1. Przesłanki selekcji projektów inwestycyjnych……………………………………………………..176
6.2. Projekty inwestycyjne w warunkach oceny przedsięwzięć o różnej wartości nakładów inwestycyjnych………..179
6.3. Selekcja projektów inwestycyjnych o różnych okresach ekonomicznego życia…………………………….185
6.4. Projekty inwestycyjne charakteryzujące się odmienną wartością nakładów inwestycyjnych i różnym
okresem ekonomicznego cyklu życia……………………………………………………………………194

Rozdział 7. Zarządzanie ryzykiem (Rafał Cieślik, Maciej Pawłowski)………………………………………198
7.1. Ryzyko w projektach inwestycyjnych………………………………………………………………198
7.2. Metody korygowania efektywności projektu inwestycyjnego ze względu na ryzyko…………………………202
7.2.1. Korekty parametrów rachunku……………………………………………………………202
7.2.2. Równoważnik pewności jako ekwiwalent pewności (certainty equivalent – CE)…………………..207
7.3. Analiza wrażliwości w ocenie ryzyka projektu inwestycyjnego………………………………………..210
7.3.1. Metoda symulacji……………………………………………………………………..222

Rozdział 8. Zarządzanie ryzykiem w podejściu zintegrowanym (Philippe De Brouwer)………………………….231
8.1. Zintegrowane zarządzanie ryzykiem i cykl ryzyka…………………………………………………..231
8.2. Identyfikacja ryzyka…………………………………………………………………………..234
8.2.1. Specyficzne typy ryzyka……………………………………………………………….235
8.2.2. Ogólne czynniki ryzyka………………………………………………………………..236
8.3. Ocena ryzyka i matryca ryzyka…………………………………………………………………..242
8.4. Ilościowa ocena ryzyka…………………………………………………………………………244
8.4.1. W poszukiwaniu miary ryzyka……………………………………………………………246
8.4.2. Value at Risk (VaR)…………………………………………………………………..251
8.4.3. Expected Shortfall (ES)……………………………………………………………….259
8.5. Modelowanie ryzyka…………………………………………………………………………….265
8.5.1. Stress testy…………………………………………………………………………266
8.5.2. Symulacje Monte Carlo…………………………………………………………………267
8.6. Podsumowanie………………………………………………………………………………….273

Dodatek A do rozdziału 8. Koherentne miary ryzyka……………………………………………………..277
A.1. Wstęp………………………………………………………………………………………..277
A.2. Definicje…………………………………………………………………………………….278
A.2.1. Koherentne miary ryzyka………………………………………………………………………278
A.2.2. Wariancja (VAR)……………………………………………………………………………..280
A.2.3. Value at Risk (VaR)………………………………………………………………………….280
A.2.4. Expected Shortfall (ES)………………………………………………………………………281
A.3. Konsekwencje myślenia inkoherentnego…………………………………………………………….283
A.4. Value at Risk (VaR)……………………………………………………………………………286
A.4.1. Value at Risk (VaR)………………………………………………………………………….286
A.4.2. Wariancja (VAR)……………………………………………………………………………..287
A.5. Regulacyjne zastosowanie miar ryzyka…………………………………………………………….288
A.5.1. Value at Risk (VaR)………………………………………………………………………….288
A.5.2. Wariancja (VAR)……………………………………………………………………………..288
A.5.3. Jak banki mogą być bardziej bezpieczne?………………………………………………………..289
A.6. Konkluzje…………………………………………………………………………………….289

Dodatek B do rozdziału 8. Skale pomiarowe…………………………………………………………….296

Bibliografia………………………………………………………………………………………299
Spis tabel………………………………………………………………………………………..307
Spis rysunków, schematów i wykresów………………………………………………………………….309

SPIS TREŚCI

Rozdział I
Teorie finansów publicznych a polityka finansowa………………………………………….2
1.1 Teorie finansów publicznych…………………………………………………………3
1.1.1 Finanse publiczne a polityka finansowa……………………………………..11
1.1.2 Jakość finansów publicznych……………………………………………….15
1.1.2.1 Klasyczne podejście do jakości finansów publicznych…………………15
1.2 Finanse publiczne a wzrost gospodarczy………………………………………………20
1.4 Główne narzędzia polityki finansowej………………………………………………..27
1.4.1 Dochody publiczne………………………………………………………..27
1.4.2 Wydatki publiczne………………………………………………………..30
Wnioski……………………………………………………………………………..32

Rozdział II
Ewolucja finansów publicznych w Polsce w okresie transformacji…………………………….34
2.1 Kryzys finansów publicznych i program stabilizacji gospodarki………………………….34
2.1.1 Warunki początkowe……………………………………………………….34
2.1.2 Pakiet Stabilizacyjny…………………………………………………….37
2.1.3 Realizacja celów…………………………………………………………39
2.2 Strategia dla Polski jako narzędzie realizacji polityki społeczno-gospodarczej…………..44
2.2.1 Warunki początkowe……………………………………………………….44
2.2.2 Strategie społeczno-gospodarcze……………………………………………46
2.2.2.1 Strategia dla Polski…………………………………………….46
2.2.2.2 Rozwinięcie Strategii dla Polski – Pakiet 2000……………………..50
2.2.2.3 Polska na drodze do Europejskiej Unii Walutowej – Euro 2006………….52
2.3 Spowolnienie rozwoju gospodarczego………………………………………………….57
2.3.1 Warunki początkowe……………………………………………………….57
2.3.2 Pakiet reform instytucjonalno-prawnych 1999 r……………………………….58
2.3.2 Strategie społeczno-gospodarcze……………………………………………60
2.3.2.1 Strategia Finansów Publicznych i Rozwoju Gospodarczego, Polska 2000-10..60
2.3.2.3 Przedsiębiorczość – Rozwój – Praca………………………………..66
2.3.3 Realizacja celów…………………………………………………………70
2.4 Reformy finansów publicznych w okresie przygotowań do członkostwa w Unii Europejskiej…….71
2.4.1 Warunki początkowe……………………………………………………….71
2.4.2 Program Naprawy Finansów Rzeczpospolitej……………………………………71
2.4.3 Średniookresowa Strategia Finansów Publicznych………………………………79
2.4.4 Program uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych……………………81
2.4.5 Realizacja celów…………………………………………………………84
Wnioski……………………………………………………………………………..86

Rozdział III
Zarządzanie finansami publicznymi………………………………………………………96
3.1 Założenia i rezultaty zarządzania finansami sektora publicznego………………………..96
3.1.1 Zarządzanie finansami publicznymi………………………………………….99
3.1.2 Zarządzanie wydatkami sektora finansów publicznych jako instrument
restrukturyzacji finansów publicznych……………………………………102
3.1.3 Polityka podatkowa jako jeden z elementów zarządzania finansami publicznymi……105
3.2 Członkostwo w Unii Europejskiej a polskie finanse publiczne…………………………..110
3.2.1 Zmiany w sytuacji finansów publicznych a członkostwo w UE……………………111
3.2.2 Przepływy finansowe pomiędzy Polską a UE…………………………………..116
3.2.3 Nowe rozwiązania w finansach publicznych…………………………………..125
3.2.4 Kontrola finansowa i audyt wewnętrzny……………………………………..130
3.2.5 Sprawozdawczość finansów publicznych w Polsce a wymogi UE……………………135
Wnioski…………………………………………………………………………….140

SPIS TREŚCI

Wstęp …………………………………………………………………………………..7

Rozdział I. Instrumenty zarządzania finansami publicznymi …………………………………….11
1.1. Finanse publiczne a zarządzanie państwem ……………………………………………….11
1.2. Funkcje finansów publicznych ………………………………………………………….20
1.3. Główne narzędzia polityki fiskalnej ……………………………………………………33
1.4. Instytucje biorące udział w podziale środków publicznych …………………………………43
1.5. Ewolucja instrumentów zarządzania finansami publicznymi ………………………………….46

Rozdział II. Planowanie średnio- i długookresowe w sektorze publicznym
2.1. Przesłanki wieloletniego zarządzania finansami ………………………………………….52
2.2. Metody planowania i realizacji projektów wieloletnich w sektorze publicznym ………………..62
2.2.1. Doświadczenia Niemiec ……………………………………………………….63
2.2.2. Doświadczenia Irlandii ………………………………………………………66
2.2.3. Doświadczenia Holandii ………………………………………………………69
2.2.4. Doświadczenia Australii ……………………………………………………..71
2.2.5. Doświadczenia Polski ………………………………………………………..74
2.3. Wnioski …………………………………………………………………………….79

Rozdział III. Reguły fiskalne – podstawowy instrument wspierający konsolidację fiskalną
3.1. Rodzaje reguł fiskalnych stosowanych w zarządzaniu finansami publicznymi …………………..85
3.1.1. Reguła deficytu …………………………………………………………….91
3.1.2. Reguły długu publicznego …………………………………………………….93
3.1.3. Reguły wydatkowe ……………………………………………………………93
3.2. Rozwiązania instytucjonalno-prawne w zakresie reguł fiskalnych ……………………………94
3.3. Wybrane doświadczenia w stosowaniu reguł fiskalnych ……………………………………..96
3.3.1. Rozwiązania niemieckie ………………………………………………………96
3.3.2. Rozwiązania irlandzkie ……………………………………………………..102
3.3.3. Rozwiązania holenderskie ……………………………………………………104
3.3.4. Rozwiązania australijskie …………………………………………………..106
3.3.5. Rozwiązania polskie ………………………………………………………..111
3.4. Wnioski ……………………………………………………………………………116

Rozdział IV. Niezależne instytucje fiskalne
4.1. Koncepcja niezależnych instytucji fiskalnych …………………………………………..123
4.2. Modele funkcjonowania niezależnych instytucji fiskalnych ………………………………..128
4.2.1. Rozwiązania niemieckie ……………………………………………………..129
4.2.2. Rozwiązania irlandzkie ……………………………………………………..131
4.2.3. Rozwiązania holenderskie ……………………………………………………133
4.2.4. Rozwiązania australijskie …………………………………………………..135
4.2.5. Rozwiązania polskie ………………………………………………………..139
4.3. Wnioski ……………………………………………………………………………144

Rozdział V. Przeglądy wydatków – narzędzie wspierające efektywne zarządzanie środkami publicznymi
5.1. Przeglądy wydatków. Definicja, geneza, zastosowanie …………………………………….150
5.1.1. Przyczyny zainteresowania przeglądami wydatków ………………………………..155
5.1.2. Charakter przeglądów wydatków ……………………………………………….159
5.2. Rodzaje przeglądów wydatków stosowanych w wybranych krajach ……………………………..160
5.3. Ocena efektywności przeglądów wydatków ………………………………………………..165
5.3.1. Niemcy ……………………………………………………………………165
5.3.2. Irlandia ………………………………………………………………….167
5.3.3. Holandia ………………………………………………………………….171
5.3.4. Australia …………………………………………………………………176
5.3.5. Polska ……………………………………………………………………182
5.4. Wnioski ……………………………………………………………………………189

Podsumowanie ……………………………………………………………………………194
Bibliografia ……………………………………………………………………………198
Pozycje książkowe ……………………………………………………………………….198
Dokumenty ………………………………………………………………………………200
Normy prawne ……………………………………………………………………………201
Netografia ……………………………………………………………………………..202
Spis rysunków …………………………………………………………………………..203
Spis tabel ……………………………………………………………………………..203
Spis wykresów …………………………………………………………………………..204

SPIS TREŚCI

Spis skrótów ……………………………………………………………………………………………….11
Wstęp ……………………………………………………………………………………………………..13

Rozdział I
Teorie finansów publicznych a polityka finansowa ……………………………………………………………….23
1.1 Teorie finansów publicznych ………………………………………………………………………………24
1.1.1 Finanse publiczne a polityka finansowa ……………………………………………………………31
1.1.2 Jakoś finansów publicznych ………………………………………………………………………36
1.1.2.1 Klasyczne podejście do jakości finansów publicznych ……………………………………….36
1.2 Finanse publiczne a wzrost gospodarczy …………………………………………………………………….41
1.3 Funkcje finansów publicznych ……………………………………………………………………………..44
1.4 Główne narzędzia polityki finansowej ………………………………………………………………………49
1.4.1 Dochody publiczne ………………………………………………………………………………49
1.4.2 Wydatki publiczne ………………………………………………………………………………51
Wnioski ……………………………………………………………………………………………………53

Rozdział II
Ewolucja finansów publicznych w Polsce w okresie transformacji …………………………………………………..57
2.1 Kryzys finansów publicznych i program stabilizacji gospodarki ………………………………………………..57
2.1.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..57
2.1.2 Pakiet Stabilizacyjny …………………………………………………………………………..60
2.1.3 Realizacja celów ……………………………………………………………………………….62
2.2 Strategia dla Polski jako narzędzie realizacji polityki społeczno-gospodarczej …………………………………66
2.2.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..66
2.2.2 Strategie społeczno-gospodarcze ………………………………………………………………….68

2.2.2.1 Strategia dla Polski …………………………………………………………………..69
2.2.2.2 Rozwinięcie Strategii dla Polski – Pakiet 2000 ……………………………………………72
2.2.2.3 Polska na drodze do Europejskiej Unii Walutowej – Euro 2006 ………………………………..73
2.2.3 Realizacja celów ……………………………………………………………………………….74
2.2.4 Wnioski końcowe ………………………………………………………………………………..77
2.3 Spowolnienie rozwoju gospodarczego ………………………………………………………………………..78
2.3.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..78
2.3.2 Pakiet reform instytucjonalno-prawnych 1999 r ……………………………………………………..78
2.3.3 Strategie społeczno-gospodarcze ………………………………………………………………….80
2.3.3.1 Strategia Finansów Publicznych i Rozwoju Gospodarczego, Polska 2000-2010 …………………….81
2.3.3.2 Przedsiębiorczoś – Rozwój – Praca ……………………………………………………….86
2.3.4 Realizacja celów ……………………………………………………………………………….89
2.4 Reformy finansów publicznych w okresie przygotowa do członkostwa w Unii Europejskiej ……………………………91
2.4.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..91
2.4.2 Program Naprawy Finansów Rzeczpospolitej ………………………………………………………….91
2.4.3 Średniookresowa Strategia Finansów Publicznych …………………………………………………….98
2.4.4 Program uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych …………………………………………100
2.4.5 Realizacja celów 103
Wnioski …………………………………………………………………………………………………..105

Rozdział III
Zarządzanie finansami publicznymi ……………………………………………………………………………115
3.1 Założenia i rezultaty zarządzania finansami sektora publicznego ……………………………………………..115
3.1.1 Zarządzanie finansami publicznymi ……………………………………………………………….117
3.1.2 Zarządzanie wydatkami sektora finansów publicznych jako instrument restrukturyzacji finansów publicznych…120
3.1.3 Polityka podatkowa jako jeden z elementów zarządzania finansami publicznymi ………………………….124
3.2 Członkostwo w Unii Europejskiej a polskie finanse publiczne …………………………………………………129
3.2.1 Zmiany w sytuacji finansów publicznych a członkostwo w UE ………………………………………….129
3.2.2 Przepływy finansowe między Polsk a UE ……………………………………………………………133
3.2.3 Nowe rozwiązania w finansach publicznych …………………………………………………………141
3.2.3.1 Środki zaplanowane w budżetach resortów …………………………………………………143
3.2.3.2 Rezerwy celowe budżetu państwa’ ………………………………………………………..143
3.3.3.3 Pozabudżetowe źródła współfinansowania programów wspólnotowych …………………………….144
3.2.4 Kontrola finansowa i audyt wewnętrzny ……………………………………………………………146
3.2.5 Sprawozdawczoś finansów publicznych w Polsce a wymogi UE …………………………………………..151
3.2.5.1 Zakres sektora instytucji rządowych i samorządowych ………………………………………153
3.2.5.2 Odmienna koncepcja rachunkowa ………………………………………………………….154
Wnioski …………………………………………………………………………………………………..156
Rozdział IV
Strategia polskich finansów publicznych ………………………………………………………………………157
4.1 Polityka finansowa a reforma finansów publicznych ………………………………………………………….157
4.2 Kontynuacja Programu Naprawy Finansów Rzeczypospolitej a obecna polityka finansowa …………………………….163
4.2.1 Obecna polityka finansowa ………………………………………………………………………163
4.2.2 Zmiany systemu finansów publicznych w krajach UE i płynące z tego wnioski dla Polski ………………….164
4.2.3 Decentralizacja finansów publicznych …………………………………………………………….172
4.2.4 Wydatki sektora finansów publicznych …………………………………………………………….177
4.3 Przychody sektora finansów publicznych ……………………………………………………………………186
4.3.1 System podatkowy ………………………………………………………………………………186
4.3.1.1 Proces prywatyzacji a budżet państwa ……………………………………………………189
4.3.2 Pozostałe daniny publiczne ……………………………………………………………………..192
4.3.3 Proponowane działania w zakresie systemu podatkowego ………………………………………………195
4.4 Działania w zakresie wydatków sektora finansów publicznych ………………………………………………….199
4.5 Efekty makroekonomiczne proponowanych rozwiąza …………………………………………………………….204
Wnioski …………………………………………………………………………………………………..208

Podsumowanie ………………………………………………………………………………………………211
Bibliografia ………………………………………………………………………………………………215
Indeks rzeczowy ……………………………………………………………………………………………227
Spis wykresów ……………………………………………………………………………………………..237
Spis tabel ………………………………………………………………………………………………..239

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie ……………………………………………………………………………………………….9
Uzasadnienie wyboru tematu …………………………………………………………………………………..9
Cele i hipotezy badawcze ……………………………………………………………………………………20
Metodyka badań …………………………………………………………………………………………….26

1. Rola państwa w gospodarce ………………………………………………………………………………..30
1.1. Przegląd poglądów na temat roli państwa w gospodarce ………………………………………………………30
1.2. Podstawowe funkcje państwa w różnych typach gospodarek …………………………………………………….41
1.3. Instrumenty służące pozyskiwaniu i redystrybucji środków publicznych ………………………………………..55
1.4. Instytucja budżetu biorąca udział w podziale środków publicznych ……………………………………………64

2. Transformacja społeczno-gospodarcza a optymalizacja wykorzystania środków publicznych w Polsce …………………..68
2.1. Sektor finansów publicznych w Polsce – tworzenie i przemiany w latach 1990–2010 ………………………………69
2.1.1. Zmiany zakresu i sposobów działania jednostek sektora publicznego w Polsce w latach 1990–2010 …………70
2.1.2. Formy zasilania fi nansowego jednostek sektora finansów publicznych z budżetu państwa ……………….106
2.2. Ewolucja funkcji wypełnianych przez państwo polskie ………………………………………………………118
2.3. Rozwój gospodarczy a wydatki publiczne ………………………………………………………………….130
2.3.1. Wzrost gospodarczy w Polsce w okresie 1990–2010 …………………………………………………135
2.3.2. Czynniki wzrostu PKB w Polsce …………………………………………………………………141
2.3.3. Wzrost gospodarczy w Polsce a wydatki publiczne po 1989 roku ……………………………………..143
2.4. Ocena efektywności wydatków na szkolnictwo wyższe w sektorze publicznym i prywatnym ………………………….148
2.4.1. Teoretyczne aspekty przeprowadzanej analizy …………………………………………………….149
2.4.2. System szkolnictwa wyższego w Polsce …………………………………………………………..153
2.4.3. Finansowanie szkolnictwa wyższego ……………………………………………………………..158
2.4.4. Efektywność wydatków na szkolnictwo wyższe w Polsce ……………………………………………..163

3. Prawo Wagnera w praktyce finansów publicznych w Polsce i innych krajach unijnych ………………………………174
3.1. Koncepcja państwa dobrobytu stworzona na podstawie teorii A. Wagnera ……………………………………….175
3.1.1. Podstawy metodologiczne ………………………………………………………………………175
3.1.2. Przegląd opinii badaczy w aktualnej literaturze polskiej …………………………………………180
3.1.3. Próby empirycznej weryfi kacji prawa Wagnera ……………………………………………………182
3.1.4. Krytyka uproszczonego rozumienia prawa Wagnera ………………………………………………….185
3.2. Weryfi kacja prawa Wagnera w warunkach polskich ………………………………………………………….189
3.2.1. Aktualność prawa Wagnera w okresie transformacji gospodarczej w Polsce …………………………….189
3.2.2. Działanie prawa Wagnera w warunkach polskich w latach 1995–2010 …………………………………..195
3.3. Wydatki sektora finansów publicznych w Polsce i w krajach UE ………………………………………………207
3.3.1. Wydatki sektora publicznego w krajach UE w latach 2000–2010 ………………………………………207
3.3.2. Wydatki sektora finansów publicznych według kryterium przeznaczenia ekonomicznego …………………..213
3.3.3. Ocena wydatków publicznych w relacji do PKB i determinantów ich zmian w wybranych
krajach w latach 1995–2010 …………………………………………………………………..217

4. Kluczowe kierunki optymalizacji wykorzystania środków publicznych w Polsce ……………………………………230
4.1. Reguły fiskalne ………………………………………………………………………………………235
4.1.1. Doświadczenia międzynarodowe w formułowaniu reguł fiskalnych ……………………………………..236
4.1.2. Wnioski dla Polski z analizy rozwiązań międzynarodowych ………………………………………….247
4.1.3. Rozwiązania polskie ………………………………………………………………………….248
4.2. Planowanie strategiczne, wieloletnie w sektorze publicznym ………………………………………………..257
4.2.1. Pojęcie planowania wieloletniego ………………………………………………………………257
4.2.2. Przebieg prac nad wieloletnim, zadaniowym planowaniem wydatków publicznych w Polsce …………………263
4.2.3. Cele i mierniki realizacji funkcji i zadań państwa ………………………………………………274
4.2.4. Wieloletni Plan Finansowy Państwa (WPFP) i Wieloletnia Prognoza Finansowa ………………………….285
4.3. Ocena wyników dotychczasowych doświadczeń planowania w ramach WPFP …………………………………………287
4.3.1. Rozwój kapitału ludzkiego …………………………………………………………………….289
4.3.2. Działania ogólnopaństwowe …………………………………………………………………….301
4.3.3. Infrastruktura zrównoważonego rozwoju kraju …………………………………………………….309
4.3.4. Omówienie uzyskanych wyników przeprowadzonej analizy …………………………………………….320
4.4. Kierunki rozwoju wieloletniego, zadaniowego planowania wydatków ……………………………………………326
4.4.1. Zmiany sprawozdawczości i zasad rachunkowości …………………………………………………..326
4.4.2. Kwestia ewaluacji w procesie planowania i realizacji zadań publicznych …………………………….329
4.5. Kontrola zarządcza jako instrument zarządzania w jednostkach sektora finansów publicznych …………………….335
4.5.1. Pojęcie kontroli …………………………………………………………………………….335
4.5.2. Istota kontroli gospodarowania zasobami w sektorze publicznym …………………………………….337
4.5.3. Zadania kontroli zarządczej …………………………………………………………………..341
4.6. Zasady gospodarki fi nansowej w różnego rodzaju jednostkach sektora finansów publicznych ……………………..345
4.6.1. Gospodarka fi nansowa Agencji Rynku Rolnego …………………………………………………….347
4.6.2. Gospodarka fi nansowa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ……………………………350
4.6.3. Państwowe Gospodarstwo Lasy Państwowe – gospodarka finansowa ……………………………………..353

Podsumowanie ……………………………………………………………………………………………..366

Spis tabel ……………………………………………………………………………………………….374
Spis wykresów …………………………………………………………………………………………….376
Spis rysunków …………………………………………………………………………………………….380
Literatura ……………………………………………………………………………………………….381
Summary ………………………………………………………………………………………………….390

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie – Marta Postuøa, Barbara Woniak …………………………………………………………………..7

Część I: Zarządzanie środkami publicznymi – budżet zadaniowy

Budżet państwa i budżet zadaniowy w kontekście zasad budżetowych – Teresa Lubińska ………………………………..17
Węzłowe problemy i dylematy związane ze stosowaniem budżetu zadaniowego w Polsce – Stanisła Owsiak ………………….29
Budżet zadaniowy z perspektywy prac parlamentarnych – Zofia Szpringer ……………………………………………43
Niezbędne warunki realizacji budżetu zadaniowego – Krystyna Piotrowska-Marczak ……………………………………57
Budżet zadaniowy jako element Nowego Zarządzania Publicznego – Jacek Sierak ………………………………………67
Prawne aspekty regulacji budżetu zadaniowego – Wojciech Gonet …………………………………………………..81
Koszty zadań publicznych miernikiem oceny alokacji środków publicznych – Ewa Hellich ………………………………89
Wydatki budżetowe a koszty realizacji zadań w budżecie zadaniowym – Jan Wąsik ……………………………………101
Budżet zadaniowy a kryzys fiskalny – Łukasz Goczek ……………………………………………………………111
Budżet zadaniowy w Polsce narzędzia systemu zarządzania strategicznego państwem – ocnea i propozycje modyfikacji
przyjętej metodyki – Artur Bartoszewicz ……………………………………………………………………..121

Część II: Doświadczenia zagraniczne we wprowadzaniu budżetu zadaniowego

O możliwości wykorzystania w Polsce doświadczeń zagranicznych w zakresie budżetu zadaniowego
– Eugeniusz Ruśkowski, Urszula K. Zawadzka-Pąk ……………………………………………………………….139
Aktualne doświadczenia Austrii we wprowadzaniu budżetu zadaniaowego – Marta Postuła ………………………………151
Funkcjonowanie budżetu zadaniowego we Francji – sześć lat doświadczeń – Katarzyna Stabryła-Chudzio …………………161
Modernizacja budżetowania zadaniowego (GPRAMA) jako działanie podejmowane przez administrację przezydenta B. Obamy
w celu racjonalizacji finansów publicznych w Stanach Zjednoczonych – Andrzej Mielcarz …………………………….171

Część III: Budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego

Samodzielność finansowania jednostki samorządu terytorialnego a upowszechnienie budżetu w układzie zadaniowym
na szczeblu lokalnym i regionalnym – Leszek Patrzałek …………………………………………………………189
Budżet zadaniowy jako instrument zwiększający efektywność zarządzania środkami publicznymi w JST – Beata Filipiak ……197
Wieloletnia prognoza finansowa, budżet a budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego
– problemy i wyzwania – Marek Dylewski ………………………………………………………………………209
Budżet zadaniowy jako narzędzie racjonalizacji wydatków jedneostek samorządu terytorialneg
– Beata Guziejewska, Dagmara Hajdys …………………………………………………………………………221
Budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego – postulaty wdrożeniowe a doświadczenia polskie
– Sławomir Franek, Marcin Będzieszak ………………………………………………………………………..233
Budżet zadaniowy w gminach jako nowe narzędzie zarzadzania finansami samorządowymi – Zofia Dolewka …………………251
Budżet w układzie zadaniowym a transparentność zarządzania lokalnymi zasobami finansowymi – determinanty wdrożenia
budżetu w układzie zadaniowym w samorządach gminnych – Andrzej Józef Kozłowski, Iwona Zofia Czapliska-Kozłowska ……..261
Wpływ budżetu zadaniowego na efektywność wydatków publicznych na przykładzie gmin – Joanna Radziwon ……………….275
Budżet zadaniowy jako narzędzie racjonalizacji wydatków inwestycyjnych w gminie – Ryszard Waśkiewicz ……………….285
Budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego jako zmiany systemowe wynikające z polityki spójności UE
– Alina Walenia …………………………………………………………………………………………..297

SPIS TREŚCI

Wstęp ………………………………………………………………………………………9

Część I
Rachunkowość jako źródło informacji
do zarządzania efektywnością

Wartości niematerialne i prawne – wartość firmy – Jan Rak, Jan Turyna ……………………………13
Udziały niekontrolujące a dochody i kapitały własne grup kapitałowych spółek
notowanych na warszawskiej giełdzie papierów wartościowych – Radosław Ignatowski, Wojciech Zatoń ……27
Błędy w założeniach do oceny projektów inwestycyjnych – Wojciech Dawid Krzeszowski ………………..42
Model przekształconego sprawozdania finansowego jako narzędzie zarządzania wartością przedsiębiorstwa
w małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach – głos w dyskusji – Ewa Maćkowiak ………………….52
Hierarchia danych wejściowych w technikach wyceny aktywów i zobowiązań w wartości godziwej
– Halina Buk ………………………………………………………………………………63
Zależność między efektywnością a stosowaniem kreatywnej księgowości – podejście teoretyczne
– Marek Sylwestrzak ………………………………………………………………………..76
Ocena efektywności systemów gwarantowania depozytów – Łukasz Szewczyk ……………………………89
Jednostki mikro według ustawy o rachunkowości – Kazimiera Winiarska ……………………………..99
Ilościowe i jakościowe aspekty operacyjnych przepływów pieniężnych – Aleksander Kusak …………….110
Problemy wyceny premii akwizycyjnej – Andrzej Rutkowski ……………………………………….124

Część II
Efektywność w sektorze publicznym

Finansowe i społeczne aspekty oceny szkoły wyższej – Nikodem Grzenkowicz, Artur Chełstowski ……….143
Istota oceny efektywności alokacji zasobów w administracji publicznej – Marta Postuła …………….158
Usefulness of Financial Information from Annual Statements of Public Benefit Organisations
in Evaluation of Their Performance – Tomasz Dyczkowski ………………………………………..178
Efektywność kosztowa outsourcingu wybranych usług w podmiocie leczniczym – Małgorzata Winter ………194
Analiza obiegu środków z tytułu ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia w Polsce
– Alina Warelis, Eunika A. Warelis ………………………………………………………….203
Skuteczność gospodarki finansowej NFZ na przykładzie Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Gdańsku
– Sebastian Susmarski, Anna Zamojska ………………………………………………………..218

Część III
Efektywność/finanse w przedsiębiorstwie

Rola zarządzania kosztami w poprawie efektywności działalności przedsiębiorstwa – Edward Nowak …….235
Teoretyczne aspekty efektywności rynku kapitałowego na przykładzie
Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie – Michał Pachowski …………………………………..248
Ocena wpływu ustawy deweloperskiej na efektywność giełdowych deweloperów mieszkaniowych
– Maciej Mazur ……………………………………………………………………………261
Control as a Mechanism Affecting External Audit Quality – Michał Ambroziak ………………………274
Przesłanki budowy modelu prognozującego zagrożenie kontynuacji działalności klubów piłkarskich
opartego na wielowymiarowej analizie dyskryminacyjnej
– Rafał Cieślik, Rafał Zbyrowski, Karol Stępień ………………………………………………283
Transparentność informacyjna rynku obligacji w Polsce – Maciej Pawłowski ………………………..295
Metoda zarządzania ryzykiem w oparciu o zastosowania symulacji Monte Carlo
w modelach szeregów czasowych ARIMA i GARCH – Tomasz Krawczyk ………………………………….304
Venture capital i aniołowie biznesu w finansowaniu przedsiębiorstw typu start up – Lilia Neumann …..320
Kształtowanie wartości wskaźników płynności finansowej przez przedsiębiorstwa z sektora MSP
w zależności od osiąganej rentowności aktywów – Piotr Figura …………………………………..333
Selected Problems of the Capital Market in Poland – Joanna Małecka ……………………………..349
Ryzyko kredytowania gospodarstw domowych w walutach obcych – analiza mechanizmu kredytowania
i jego skutków – Teresa Czerwińska, Jerzy Żyżyński ……………………………………………363

SPIS TREŚCI

Wstęp …………………………………………………………………………………………….9

Rozdział I. Wstęp do finansów przedsiębiorstw (Marta Postuła)
Wstęp …………………………………………………………………………………………….14
1.1. Finanse – podstawowe pojęcia ……………………………………………………………………15
1.2. Finanse przedsiębiorstw w rozwoju społeczno-gospodarczym …………………………………………..22
1.3. Polityka finansowa osobista, państwa, przedsiębiorstwa …………………………………………….26
1.4. Decyzje finansowe w firmie i otoczenie społeczne ………………………………………………….28
1.5. Zasady zarządzania finansami w firmie ……………………………………………………………35
1.6. Otoczenie rynkowe – gra sił i interesów, uwarunkowania zewnętrzne i odpowiedzialność za kreowanie
wewnętrznych warunków sukcesu finansowego przedsiębiorstwa ……………………………………………..38

Rozdział II. Źródła pozyskiwania kapitałów (Marcin Torzewski)
Wstęp……………………………………………………………………………………………..43
2.1. Rodzaje źródeł pozyskiwania kapitałów ……………………………………………………………43
2.2. Charakterystyka źródeł pozyskiwania kapitałów …………………………………………………….51
2.3. Kryteria wyboru źródeł finansowania ……………………………………………………………..65

Rozdział III. Analiza progu rentowności oraz dźwigni operacyjnej i finansowej (Rafał Cieślik)
Wstęp. ……………………………………………………………………………………………72
3.1. Symulacja warunków równowagi oraz zysku z wykorzystaniem analizy CVP ………………………………..73
3.2. Mechanizm dźwigni operacyjnej jako miary ryzyka operacyjnego ……………………………………….94
3.3. Dźwignia finansowa jako instrument kształtowania struktury kapitału ………………………………..103
3.4. Efekt dźwigni połączonej i jej wpływ na rentowność kapitału ……………………………………….111

Rozdział IV. Zarządzanie kapitałem obrotowym (Mirosław Przygoda)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………114
4.1. Finansowanie aktywów obrotowych w przedsiębiorstwie ………………………………………………115
4.2. Pojęcie i istota kapitału obrotowego ……………………………………………………………117
4.3. Cele zarządzania kapitałem obrotowym ……………………………………………………………122
4.4. Sposoby zarządzania kapitałem obrotowym …………………………………………………………124
4.5. Cykl obiegu gotówki w przedsiębiorstwie …………………………………………………………127
4.6. Cykl kapitału obrotowego netto …………………………………………………………………129
4.7. Obszary zastosowania kapitału obrotowego do finansowania działalności przedsiębiorstwa ……………….135
4.8. Struktura pasywów służących finansowaniu majątku obrotowego ……………………………………….157
4.9. Znaczenie kapitału obrotowego dla funkcjonowania przedsiębiorstwa ………………………………….158

Rozdział V. Ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa (Maciej Pawłowski)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………160
5.1. Pojęcie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i źródła służące jej ocenie ……………………………160
5.2. Zestawienie majątku przedsiębiorstwa i źródeł jego finansowania – bilans ……………………………168
5.3. Zestawienie wyników osiąganych przez przedsiębiorstwo – rachunek zysków i strat ……………………..175
5.4. Interpretacja dokumentacji finansowej dla celów oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa ……………179
5.5. Wykorzystanie analizy wskaźnikowej w ocenie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa – przykład praktyczny …197

Rozdział VI. Decyzje inwestycyjne (Sławomir Wymysłowski)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………202
6.1. Istota i rodzaje inwestycji ……………………………………………………………………203
6.2. Inwestycje rzeczowe …………………………………………………………………………..204
6.3. Inwestycje finansowe ………………………………………………………………………….245

Rozdział VII. Fuzje i przejęcia przedsiębiorstw (Andrzej Rutkowski)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………276
7.1. Motywy procesów fuzji i przejęć ………………………………………………………………..277
7.2. Struktury holdingowe w procesach przejęć ………………………………………………………..284
7.3. Koszt kapitału w procesach fuzji i przejęć ………………………………………………………288
7.4. Sposoby zapłaty za przejmowane firmy…………………………………………………………….297
7.5. Taktyki obronne przed nieprzyjaznymi przejęciami …………………………………………………299
7.6. Przejęcie firmy przez zadłużenie ……………………………………………………………….301
7.7. Wspólne przedsięwzięcia ……………………………………………………………………….304
7.8. Wykupy akcji własnych …………………………………………………………………………306

Podsumowanie ……………………………………………………………………………………..308
Pytania kontrolne …………………………………………………………………………………309
Zestaw zadań do samodzielnego rozwiązania wraz z odpowiedziami …………………………………………313
Spis rysunków …………………………………………………………………………………….330
Spis schematów ……………………………………………………………………………………331
Spis tabel ……………………………………………………………………………………….332
Bibliografia ……………………………………………………………………………………..333
Summary ………………………………………………………………………………………….338

SPIS TREŚCI

Przedmowa ………………………………………………………………………………………………..9

Rozdział I.
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Budżet zadaniowy – wprowadzenie; znaczenie wieloletniego planowania strategicznego w procesie budżetowania ………….17
1.1. Rola państwa …………………………………………………………………………………………17
1.2. Defi nicje budżetu zadaniowego …………………………………………………………………………22
1.3. Harmonogram, strategie wdrożenia oraz zakres wykorzystania budżetu zadaniowego ………………………………26
1.4. Zalety i wady budżetu zadaniowego ………………………………………………………………………31
1.5. Planowanie wieloletnie i zarządzanie strategiczne jako instrumenty wzmacniające budżetowanie zadaniowe …………34
1.5.1. Planowanie wieloletnie ……………………………………………………………………….34
1.5.2. Planowanie strategiczne – priorytetyzacja wydatków ………………………………………………38
1.6. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………42

Rozdział II.
Stanisław Owsiak, Katarzyna Stabryła-Chudzio
Budżet zadaniowy jako narzędzie poprawy alokacji środków publicznych ……………………………………………45
2.1. Defi nicja zadania ……………………………………………………………………………………45
2.2. Przykłady formułowania zadań – doświadczenia polskie ……………………………………………………..49
2.3. Kwestia ilości zadań realizowanych przez dysponentów ……………………………………………………..55
2.4. Doświadczenia Holandii, Francji, Irlandii w kontekście zadań ………………………………………………68
2.4.1. Holandia ……………………………………………………………………………………68
2.4.2. Francja …………………………………………………………………………………….71
2.4.3. Irlandia ……………………………………………………………………………………73
2.5. Prawidłowe formułowanie zadań warunkiem skutecznego wykorzystania budżetu zadaniowego ………………………..77

Rozdział III.
Witold M. Orłowski
Cele formułowane w budżecie zadaniowym jako niezbędny element zarządzania środkami publicznymi przez efekty…………..81
3.1. Znaczenie poprawnego sformułowania celów w budżecie zadaniowym ……………………………………………..81
3.2. Różnice między celami stawianymi przed organizacją biznesową a instytucjami sektora publicznego ………………..84
3.3. Podstawowe zasady towarzyszące formułowaniu celów …………………………………………………………89
3.4. Pożądany mechanizm formułowania celów ……………………………………………………………………94
3.5. Macierz ocen poprawności formułowania celów budżetu zadaniowego …………………………………………….97
3.6. Doświadczenia niektórych państw w zakresie formułowania celów dla zadań finansowanych przez budżet państwa ……..109
3.6.1. Holandia ……………………………………………………………………………………109
3.6.2. Słowacja ……………………………………………………………………………………110
3.6.3. Irlandia ……………………………………………………………………………………111
3.6.4. Francja …………………………………………………………………………………….112
3.7. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………112

Rozdział IV.
Andrzej Pogoda, Marek Chrzanowski, Krzysztof Marczewski
Fundamentalne znaczenie miernika jako elementu ściśle skorelowanego z celami w ramach budżetu zadaniowego …………..115
4.1. Rodzaje mierników …………………………………………………………………………………….115
4.1.1. System (instrument) pomiaru wykonania zadań …………………………………………………….115
4.1.2. Sposoby klasyfi kacji mierników stopnia realizacji celów/zadań ……………………………………119
4.1.2.1. Klasyfi kacje oparte na „zasadzie modelu produkcji” lub „zasadzie 3 E” ……………………119
4.1.2.2. Klasyfi kacja oparta na Strategicznej Karcie Wyników ……………………………………137
4.2. Przesłanki, jakie powinny towarzyszyć doborowi danego rodzaju miernika do zadania ……………………………145
4.2.1. Określenie misji i celów danego zadania lub programu …………………………………………….145
4.2.2. Identyfi kacja do czego służyć będzie informacja otrzymana w wyniku zastosowania danego miernika ……..146
4.2.3. Zidentyfi kowanie, które aspekty wykonania zadań będą podlegać pomiarowi …………………………..146
4.2.4. Wybór mierników wykonania zadań ……………………………………………………………….149
4.2.5. Wybór kryterium oceny ………………………………………………………………………..149
4.2.6. Wyjaśnienie przyczyn dobrego lub złego wykonania zadań …………………………………………..150
4.2.7. Zaprezentowanie wyników dokonanych pomiarów …………………………………………………….151
4.3. Częste błędy popełniane przy tworzeniu mierników – dobre i złe praktyki …………………………………….151
4.3.1. Przykłady dobrych praktyk …………………………………………………………………….151
4.3.2. Przykłady złych praktyk ………………………………………………………………………156
4.3.3. Ocena jakości mierników ………………………………………………………………………159
4.4. Holandia, Francja i Irlandia jako kraje posiadające kilkuletnie doświadczenie w zakresie formułowania mierników …161
4.4.1. Holandia ……………………………………………………………………………………161
4.4.2. Francja …………………………………………………………………………………….164
4.4.3. Irlandia ……………………………………………………………………………………168
4.5. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………170

Rozdział V.
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Budżet zadaniowy a Polska; uwagi końcowe …………………………………………………………………….173
5.1. Prace nad budżetem zadaniowym w Polsce w latach 2006–2008 …………………………………………………173
5.2. Kierunek prac nad metodyką budżetu zadaniowego w roku 2008 i latach następnych ………………………………176
5.2.1. Działania podjęte w 2008 r. …………………………………………………………………..176
5.2.1.1. Harmonogram prac nad wdrożeniem budżetu zadaniowego w latach 2008-2015 ……………………177
5.2.1.2. Nowa metodologia oparta na funkcjonalnym i zadaniowym układzie budżetu ……………………179
5.2.1.3. Nowe regulacje prawne w zakresie budżetu zadaniowego w Polsce
– zmiany w ustawie o finansach publicznych ……………………………………………..182
5.2.1.4. Programy wieloletnie w ustawie budżetowej w układzie zadaniowym ………………………….183
5.2.1.5. Opracowanie uzasadnienia do projektu ustawy budżetowej na 2009 r. – wnioski na przyszłość …..184
5.3. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………188

Aneks 1 ………………………………………………………………………………………………….189
Aneks 2 ………………………………………………………………………………………………….193
Aneks 3 ………………………………………………………………………………………………….204
Noty o autorach …………………………………………………………………………………………..211
Bibliografia ……………………………………………………………………………………………..213
Dokumenty i akty prawne ……………………………………………………………………………………217

SPIS TREŚCI

Rozdział I
Teorie finansów publicznych a polityka finansowa………………………………………….2
1.1 Teorie finansów publicznych…………………………………………………………3
1.1.1 Finanse publiczne a polityka finansowa……………………………………..11
1.1.2 Jakość finansów publicznych……………………………………………….15
1.1.2.1 Klasyczne podejście do jakości finansów publicznych…………………15
1.2 Finanse publiczne a wzrost gospodarczy………………………………………………20
1.4 Główne narzędzia polityki finansowej………………………………………………..27
1.4.1 Dochody publiczne………………………………………………………..27
1.4.2 Wydatki publiczne………………………………………………………..30
Wnioski……………………………………………………………………………..32

Rozdział II
Ewolucja finansów publicznych w Polsce w okresie transformacji…………………………….34
2.1 Kryzys finansów publicznych i program stabilizacji gospodarki………………………….34
2.1.1 Warunki początkowe……………………………………………………….34
2.1.2 Pakiet Stabilizacyjny…………………………………………………….37
2.1.3 Realizacja celów…………………………………………………………39
2.2 Strategia dla Polski jako narzędzie realizacji polityki społeczno-gospodarczej…………..44
2.2.1 Warunki początkowe……………………………………………………….44
2.2.2 Strategie społeczno-gospodarcze……………………………………………46
2.2.2.1 Strategia dla Polski…………………………………………….46
2.2.2.2 Rozwinięcie Strategii dla Polski – Pakiet 2000……………………..50
2.2.2.3 Polska na drodze do Europejskiej Unii Walutowej – Euro 2006………….52
2.3 Spowolnienie rozwoju gospodarczego………………………………………………….57
2.3.1 Warunki początkowe……………………………………………………….57
2.3.2 Pakiet reform instytucjonalno-prawnych 1999 r……………………………….58
2.3.2 Strategie społeczno-gospodarcze……………………………………………60
2.3.2.1 Strategia Finansów Publicznych i Rozwoju Gospodarczego, Polska 2000-10..60
2.3.2.3 Przedsiębiorczość – Rozwój – Praca………………………………..66
2.3.3 Realizacja celów…………………………………………………………70
2.4 Reformy finansów publicznych w okresie przygotowań do członkostwa w Unii Europejskiej…….71
2.4.1 Warunki początkowe……………………………………………………….71
2.4.2 Program Naprawy Finansów Rzeczpospolitej……………………………………71
2.4.3 Średniookresowa Strategia Finansów Publicznych………………………………79
2.4.4 Program uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych……………………81
2.4.5 Realizacja celów…………………………………………………………84
Wnioski……………………………………………………………………………..86

Rozdział III
Zarządzanie finansami publicznymi………………………………………………………96
3.1 Założenia i rezultaty zarządzania finansami sektora publicznego………………………..96
3.1.1 Zarządzanie finansami publicznymi………………………………………….99
3.1.2 Zarządzanie wydatkami sektora finansów publicznych jako instrument
restrukturyzacji finansów publicznych……………………………………102
3.1.3 Polityka podatkowa jako jeden z elementów zarządzania finansami publicznymi……105
3.2 Członkostwo w Unii Europejskiej a polskie finanse publiczne…………………………..110
3.2.1 Zmiany w sytuacji finansów publicznych a członkostwo w UE……………………111
3.2.2 Przepływy finansowe pomiędzy Polską a UE…………………………………..116
3.2.3 Nowe rozwiązania w finansach publicznych…………………………………..125
3.2.4 Kontrola finansowa i audyt wewnętrzny……………………………………..130
3.2.5 Sprawozdawczość finansów publicznych w Polsce a wymogi UE……………………135
Wnioski…………………………………………………………………………….140

SPIS TREŚCI

Wstęp …………………………………………………………………………………..7

Rozdział I. Instrumenty zarządzania finansami publicznymi …………………………………….11
1.1. Finanse publiczne a zarządzanie państwem ……………………………………………….11
1.2. Funkcje finansów publicznych ………………………………………………………….20
1.3. Główne narzędzia polityki fiskalnej ……………………………………………………33
1.4. Instytucje biorące udział w podziale środków publicznych …………………………………43
1.5. Ewolucja instrumentów zarządzania finansami publicznymi ………………………………….46

Rozdział II. Planowanie średnio- i długookresowe w sektorze publicznym
2.1. Przesłanki wieloletniego zarządzania finansami ………………………………………….52
2.2. Metody planowania i realizacji projektów wieloletnich w sektorze publicznym ………………..62
2.2.1. Doświadczenia Niemiec ……………………………………………………….63
2.2.2. Doświadczenia Irlandii ………………………………………………………66
2.2.3. Doświadczenia Holandii ………………………………………………………69
2.2.4. Doświadczenia Australii ……………………………………………………..71
2.2.5. Doświadczenia Polski ………………………………………………………..74
2.3. Wnioski …………………………………………………………………………….79

Rozdział III. Reguły fiskalne – podstawowy instrument wspierający konsolidację fiskalną
3.1. Rodzaje reguł fiskalnych stosowanych w zarządzaniu finansami publicznymi …………………..85
3.1.1. Reguła deficytu …………………………………………………………….91
3.1.2. Reguły długu publicznego …………………………………………………….93
3.1.3. Reguły wydatkowe ……………………………………………………………93
3.2. Rozwiązania instytucjonalno-prawne w zakresie reguł fiskalnych ……………………………94
3.3. Wybrane doświadczenia w stosowaniu reguł fiskalnych ……………………………………..96
3.3.1. Rozwiązania niemieckie ………………………………………………………96
3.3.2. Rozwiązania irlandzkie ……………………………………………………..102
3.3.3. Rozwiązania holenderskie ……………………………………………………104
3.3.4. Rozwiązania australijskie …………………………………………………..106
3.3.5. Rozwiązania polskie ………………………………………………………..111
3.4. Wnioski ……………………………………………………………………………116

Rozdział IV. Niezależne instytucje fiskalne
4.1. Koncepcja niezależnych instytucji fiskalnych …………………………………………..123
4.2. Modele funkcjonowania niezależnych instytucji fiskalnych ………………………………..128
4.2.1. Rozwiązania niemieckie ……………………………………………………..129
4.2.2. Rozwiązania irlandzkie ……………………………………………………..131
4.2.3. Rozwiązania holenderskie ……………………………………………………133
4.2.4. Rozwiązania australijskie …………………………………………………..135
4.2.5. Rozwiązania polskie ………………………………………………………..139
4.3. Wnioski ……………………………………………………………………………144

Rozdział V. Przeglądy wydatków – narzędzie wspierające efektywne zarządzanie środkami publicznymi
5.1. Przeglądy wydatków. Definicja, geneza, zastosowanie …………………………………….150
5.1.1. Przyczyny zainteresowania przeglądami wydatków ………………………………..155
5.1.2. Charakter przeglądów wydatków ……………………………………………….159
5.2. Rodzaje przeglądów wydatków stosowanych w wybranych krajach ……………………………..160
5.3. Ocena efektywności przeglądów wydatków ………………………………………………..165
5.3.1. Niemcy ……………………………………………………………………165
5.3.2. Irlandia ………………………………………………………………….167
5.3.3. Holandia ………………………………………………………………….171
5.3.4. Australia …………………………………………………………………176
5.3.5. Polska ……………………………………………………………………182
5.4. Wnioski ……………………………………………………………………………189

Podsumowanie ……………………………………………………………………………194
Bibliografia ……………………………………………………………………………198
Pozycje książkowe ……………………………………………………………………….198
Dokumenty ………………………………………………………………………………200
Normy prawne ……………………………………………………………………………201
Netografia ……………………………………………………………………………..202
Spis rysunków …………………………………………………………………………..203
Spis tabel ……………………………………………………………………………..203
Spis wykresów …………………………………………………………………………..204

SPIS TREŚCI

Spis skrótów ……………………………………………………………………………………………….11
Wstęp ……………………………………………………………………………………………………..13

Rozdział I
Teorie finansów publicznych a polityka finansowa ……………………………………………………………….23
1.1 Teorie finansów publicznych ………………………………………………………………………………24
1.1.1 Finanse publiczne a polityka finansowa ……………………………………………………………31
1.1.2 Jakoś finansów publicznych ………………………………………………………………………36
1.1.2.1 Klasyczne podejście do jakości finansów publicznych ……………………………………….36
1.2 Finanse publiczne a wzrost gospodarczy …………………………………………………………………….41
1.3 Funkcje finansów publicznych ……………………………………………………………………………..44
1.4 Główne narzędzia polityki finansowej ………………………………………………………………………49
1.4.1 Dochody publiczne ………………………………………………………………………………49
1.4.2 Wydatki publiczne ………………………………………………………………………………51
Wnioski ……………………………………………………………………………………………………53

Rozdział II
Ewolucja finansów publicznych w Polsce w okresie transformacji …………………………………………………..57
2.1 Kryzys finansów publicznych i program stabilizacji gospodarki ………………………………………………..57
2.1.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..57
2.1.2 Pakiet Stabilizacyjny …………………………………………………………………………..60
2.1.3 Realizacja celów ……………………………………………………………………………….62
2.2 Strategia dla Polski jako narzędzie realizacji polityki społeczno-gospodarczej …………………………………66
2.2.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..66
2.2.2 Strategie społeczno-gospodarcze ………………………………………………………………….68

2.2.2.1 Strategia dla Polski …………………………………………………………………..69
2.2.2.2 Rozwinięcie Strategii dla Polski – Pakiet 2000 ……………………………………………72
2.2.2.3 Polska na drodze do Europejskiej Unii Walutowej – Euro 2006 ………………………………..73
2.2.3 Realizacja celów ……………………………………………………………………………….74
2.2.4 Wnioski końcowe ………………………………………………………………………………..77
2.3 Spowolnienie rozwoju gospodarczego ………………………………………………………………………..78
2.3.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..78
2.3.2 Pakiet reform instytucjonalno-prawnych 1999 r ……………………………………………………..78
2.3.3 Strategie społeczno-gospodarcze ………………………………………………………………….80
2.3.3.1 Strategia Finansów Publicznych i Rozwoju Gospodarczego, Polska 2000-2010 …………………….81
2.3.3.2 Przedsiębiorczoś – Rozwój – Praca ……………………………………………………….86
2.3.4 Realizacja celów ……………………………………………………………………………….89
2.4 Reformy finansów publicznych w okresie przygotowa do członkostwa w Unii Europejskiej ……………………………91
2.4.1 Warunki początkowe ……………………………………………………………………………..91
2.4.2 Program Naprawy Finansów Rzeczpospolitej ………………………………………………………….91
2.4.3 Średniookresowa Strategia Finansów Publicznych …………………………………………………….98
2.4.4 Program uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych …………………………………………100
2.4.5 Realizacja celów 103
Wnioski …………………………………………………………………………………………………..105

Rozdział III
Zarządzanie finansami publicznymi ……………………………………………………………………………115
3.1 Założenia i rezultaty zarządzania finansami sektora publicznego ……………………………………………..115
3.1.1 Zarządzanie finansami publicznymi ……………………………………………………………….117
3.1.2 Zarządzanie wydatkami sektora finansów publicznych jako instrument restrukturyzacji finansów publicznych…120
3.1.3 Polityka podatkowa jako jeden z elementów zarządzania finansami publicznymi ………………………….124
3.2 Członkostwo w Unii Europejskiej a polskie finanse publiczne …………………………………………………129
3.2.1 Zmiany w sytuacji finansów publicznych a członkostwo w UE ………………………………………….129
3.2.2 Przepływy finansowe między Polsk a UE ……………………………………………………………133
3.2.3 Nowe rozwiązania w finansach publicznych …………………………………………………………141
3.2.3.1 Środki zaplanowane w budżetach resortów …………………………………………………143
3.2.3.2 Rezerwy celowe budżetu państwa’ ………………………………………………………..143
3.3.3.3 Pozabudżetowe źródła współfinansowania programów wspólnotowych …………………………….144
3.2.4 Kontrola finansowa i audyt wewnętrzny ……………………………………………………………146
3.2.5 Sprawozdawczoś finansów publicznych w Polsce a wymogi UE …………………………………………..151
3.2.5.1 Zakres sektora instytucji rządowych i samorządowych ………………………………………153
3.2.5.2 Odmienna koncepcja rachunkowa ………………………………………………………….154
Wnioski …………………………………………………………………………………………………..156
Rozdział IV
Strategia polskich finansów publicznych ………………………………………………………………………157
4.1 Polityka finansowa a reforma finansów publicznych ………………………………………………………….157
4.2 Kontynuacja Programu Naprawy Finansów Rzeczypospolitej a obecna polityka finansowa …………………………….163
4.2.1 Obecna polityka finansowa ………………………………………………………………………163
4.2.2 Zmiany systemu finansów publicznych w krajach UE i płynące z tego wnioski dla Polski ………………….164
4.2.3 Decentralizacja finansów publicznych …………………………………………………………….172
4.2.4 Wydatki sektora finansów publicznych …………………………………………………………….177
4.3 Przychody sektora finansów publicznych ……………………………………………………………………186
4.3.1 System podatkowy ………………………………………………………………………………186
4.3.1.1 Proces prywatyzacji a budżet państwa ……………………………………………………189
4.3.2 Pozostałe daniny publiczne ……………………………………………………………………..192
4.3.3 Proponowane działania w zakresie systemu podatkowego ………………………………………………195
4.4 Działania w zakresie wydatków sektora finansów publicznych ………………………………………………….199
4.5 Efekty makroekonomiczne proponowanych rozwiąza …………………………………………………………….204
Wnioski …………………………………………………………………………………………………..208

Podsumowanie ………………………………………………………………………………………………211
Bibliografia ………………………………………………………………………………………………215
Indeks rzeczowy ……………………………………………………………………………………………227
Spis wykresów ……………………………………………………………………………………………..237
Spis tabel ………………………………………………………………………………………………..239

Index

Chapter I
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Implementation of performance budget and strategic planning – Polish experience . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.1. Moderrn management of public fi nances . . . . . . . . . . . . . . 13
1.1.1. Defi nition of performance budget . . . . . . . . . . . . . . . 17
1.1.2. Schedule, strategies of implementation, and the scope of use of a performance budget . . . . . 21
1.1.3. Advantages and disadvantages of performance-related budgeting . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
1.2. Polish experiences related to the creation and implementation of the performance budget system . . . . . . 27
1.2.1. Status and perspectives of public fi nance sector in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
1.2.2. Poland’s fi rst experiences with a performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
1.2.3. Continuation of changes in budget planning in 2008 through the use of new methodological solutions. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
1.2.4. Search for a means of ensuring improvement in organisation of the reform process and methodological solutions using SWOT analysis in Poland. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
1.2.5. Implementation of methodological bases of performance planning into the Polish legislation system . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
1.2.6. Other initiatives undertaken in Poland in order to benefi t from strengths and increase opportunities resulting from SWOT analysis during the process of implementation of the performance budget. . . . . . . . 45
1.2.6.1. Strengthening the potential for strategic planning and co-ordination of the process of implementation the performance budget. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
1.2.6.2. Strengthening the potential to measure public tasks – base of measures. . . . . . . . . . . 48
1.2.6.3. Structure of performance budget – increase of transparency and improvement in the quality of presentation . . . . . . . . . . . . 50
1.2.6.4. Strengthening of the personnel factor in the public administration in the process of implementation of the reform. . . . . . . . . . 51
1.2.6.5. Ensuring appropriate tools allowing the effective and timely implementation of performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
1.2.6.6. Strengthening of the knowledge sharing process related to the process of budget implementation and the government administration’s participation in this process . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
1.2.6.7. Threats related to the multiannual character of the reform and the global economic crisis. . .55
1.3. Multiannual planning and strategic management as tools strengthening performance budgeting . . . . . . . . . . 56
1.3.1. Multiannual planning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
1.3.2. Polish experiences related to multiannual planning. . . 60
1.3.2.1. Multiannual State Financial Plan . . . . . . . . . . 63
1.3.2.2. Strategic planning – priority system of expenses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
1.4. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

Chapter II
Stanisław Owsiak, Katarzyna Stabryła-Chudzio
Performance budget as a tool for the improvement of allocation of public resources . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.1. Defi nition of a task. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.2. Examples of formulating tasks – Polish experiences . . . . . . 80
2.3. The number of activities executed by budget holders . . . . 85
2.4. Experiences of the Netherlands, France and Ireland concerning tasks. . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
2.4.1. The Netherlands . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
2.4.2. France. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
2.4.3. Ireland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
2.5. Correct formulation of tasks is a condition of the effective use of the performance budget . . . . . . . . . . . 108

Chapter III
Witold M. Orłowski
Objectives formulated in the performance budget as the indispensable element of the public resource management by objectives . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
3.1. Signifi cance of the correct formulation of objectives in the performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
3.2. Differences between objectives posed before a business organisation and institutions of the public sector . . . . . . . 115
3.3. Basic rules related to the formulation of objectives . . . . . . 119
3.4. Desired mechanism of formulating objectives . . . . . . . . . . 124
3.5. Matrix of evaluation of the correctness of formulation of the performance budget objectives . . . . . . . . . . . . . . . . 127
3.6. Experiences of selected countries within the framework of formulating objectives for tasks fi nanced from the state budget. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
3.6.1. The Netherlands . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
3.6.2. Slovakia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
3.6.3. Ireland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
3.6.4. France. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
3.7. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144

Chapter IV
Andrzej Pogoda, Marek Chrzanowski, Krzysztof Marczewski
Fundamental signifi cance of a measure as an element strictly correlated with objectives within the framework of the performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
4.1. Kinds of measures . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
4.1.1. System (instrument) of measurement of the execution of tasks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
4.1.2. Ways of classifi cation of measures of a degree of execution of objectives/tasks . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
4.1.2.1. Classifi cations based on the “production model rule” or “3 E rule” . . . . . . . . . . . . . . 151
4.1.2.2. Classifi cation based on the Strategic Score Card . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
4.2. Circumstances which should accompany the selection of a given type of measure for tasks . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
4.2.1. Specifi cation of a mission and objectives for a given task or programme. . . . . . . . . . . . . . . . . 175
4.2.2. Identifi cation of the utility of information received as a result of the application of a given measure . . . 176
4.2.3. Identifi cation which aspects of execution of tasks will be subject to measurement . . . . . . . . . 176
4.2.4. Selection of measures of execution of tasks . . . . . . . 179
4.2.5. Selection of evaluation criterion . . . . . . . . . . . . . . . . 179
4.2.6. Explanation of reasons for a good or bad execution of tasks. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
4.2.7. Presentation of results of undertaken measurements . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
4.3. Frequent mistakes committed at the creation of measures – good and bad practices. . . . . . . . . . . . . . . . 181
4.3.1. Examples of good practices . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
4.3.2. Examples of bad practices . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
4.3.3. Evaluation of quality of measures . . . . . . . . . . . . . . . 189
4.4. The Netherlands, France and Ireland as countries with a several-year experience within the scope of formulation of measures . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
4.4.1. The Netherlands . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
4.4.2. France . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
4.4.3. Ireland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
4.5. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200

Chapter V
Jerzy Miller
Territorial self-government in the period of implementation of the performance budget in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
5.1. Financing voivodeship self-government and changes taking place within this scope in government administration . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202
5.2. Government administration fi nancing in self-government . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
5.3. Procedure of setting objectives in the voivodeship budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
5.4. Hitherto experiences of voivodeships with works over the performance budget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
5.5. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216

Chapter VI
Andrzej Raczko
State budget – desirable directions of changes . . . . . . . . . 217
6.1. Budget policy and economic conditioning . . . . . . . . . . . . . 217
6.2. Framework of institutional stabilisers of public debt and budget defi cit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220
6.3. Budget anchor — conditions of effective operation. . . . . . 222
6.4. Credibility of budget anchor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225
6.5. Economic rationality of budget expenses . . . . . . . . . . . . . . 227
6.6. Conditions of measurement of effectiveness of budget expenses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
6.7. Mechanisms limiting the fi xed character of budget expenses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
6.8. System of fl exible special-purpose expenses. . . . . . . . . . . . 234
6.9. Taxes — political or economic decision?. . . . . . . . . . . . . . . 235
6.10. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238

Chapter VII
Halina Wasilewska-Trenkner
Experiences of Poland with fi scal reforms in the transformation period and the most recent period of 2008-2010 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
7.1. Synthetic calendar of reforms . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
7.2. The scope and structure of the public fi nance sector in the new act on public fi nance strengthening the management of public resources . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
7.3. Execution of priority tasks in the state in the context of allocation of public resources . . . . . . . . . 254
7.4. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259

Chapter VIII
Józef Płoskonka
Model assumptions for the performance budget system in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261
8.1. Administration systems and task-based approach . . . . . . . 261
8.2. Hierarchy of public tasks — formulation of objectives and selection of measures on various levels . . . . . . . . . . . . . . . 273
8.3. Specifi cation of objectives . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279
8.4. Measures of a degree of execution of objectives . . . . . . . . 288
8.5. Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292

Chapter IX
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Challenges of performance budget in Poland – fi nal remarks . . 299
9.1. Schedule of works on the implementation budget in the period 2008-2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301
9.2. Conclusions resulting from hitherto works on the implementation of performance budget in Poland . . . . . . 303
9.3. Challenges related to the process of implementation of performance budget in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310
9.3.1. Reporting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310
9.3.2. Strategies – priorities – holders . . . . . . . . . . . . . . . . 315
9.3.3. Human factor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317

Annex I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321
Annex II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328
Notes about authors . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349
Bibliography . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353

SPIS TREŚCI

Wstęp ………………………………………………………….9

Rozdział 1
Transfery w gospodarce a sektor finansów publicznych………………..15
1.1. Teorie ekonomiczne a finanse publiczne………………………..15
1.2. Sektor finansów publicznych elementem sektora publicznego……….21
1.3. Transfery w sektorze finansów publicznych……………………..24
1.4. Międzynarodowe przepływy finansowe……………………………34
1.4.1. Transfery z międzynarodowych instytucji finansowych……35
1.4.2. Rozliczenia z Unią Europejską……………………….38
1.4.3. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne………………….49
1.4.4. Nowe źródła finansowania projektów rozwojowych………..54
Podsumowanie……………………………………………………59

Rozdział 2
Sektor finansów publicznych (podstawowe przepływy)………………….60
Wprowadzenie……………………………………………………60
2.1. Wpływ wydatków sektora finansów publicznych na wzrost w danym
wymiarze czasu…………………………………………..61
2.2. Wydatki podsektora rządowego…………………………………67
2.3. Wydatki podsektora samorządowego……………………………..73
2.4. System ubezpieczeń społecznych i świadczeń zdrowotnych…………76
2.4.1. System ubezpieczeń społecznych………………………76
2.4.2. Wydatki na świadczenia zdrowotne…………………….80
2.5. Tradycyjne instrumenty redystrybucji środków publicznych……….85
2.5.1. Dotacje…………………………………………..87
2.5.2. Subwencje…………………………………………92
2.5.3. Gwarancje i poręczenia……………………………..94
2.5.4. Pożyczki na restrukturyzację jednostek samorządu
terytorialnego…………………………………..100
Podsumowanie…………………………………………………..102

rozdział 3
Narzędzia efektywnego zarządzania środkami publicznymi
– polskie błędy i sukcesy……………………………………….104
Wprowadzenie…………………………………………………..104
3.1. Planowanie wieloletnie, w tym programy wieloletnie…………….105
3.1.1. Planowanie wieloletnie i średniookresowe…………….105
3.1.2. Programy wieloletnie jako element ustawy budżetowej…..108
3.1.3. Ocena aktualnego systemu planowania wieloletniego
w Polsce………………………………………..112
3.2. Budżetowanie zadaniowe……………………………………..120
3.2.1. Budżet zadaniowy elementem zarządzania publicznego……120
3.2.2. Stan polskich prac nad budżetem zadaniowym…………..122
3.2.3. Dalsze kierunki działania w celu wykorzystania budżetu
zadaniowego w Polsce…………………………………….126
3.3. Kontrola zarządcza i audyt wewnętrzny………………………..134
3.3.1. Kontrola zarządcza i audyt wewnętrzny w sektorze
finansów publicznym………………………………134
3.3.2. Polskie rozwiązania w zakresie audytu wewnętrznegoi
kontroli zarządczej………………………………137
3.3.3. Dylematy związane z funkcjonowaniem audytu wewnętrznego
i kontroli zarządczej w sektorze finansów publicznym…139
3.4. Przeglądy wydatkowe – narzędzie wspierające efektywne zarządzanie
środkami publicznymi…………………………………….142
3.4.1 Proefektywnościowe podejście do wydatków publicznych…..142
3.4.2. Zalety i wady przeglądów wydatkowych………………..150
Podsumowanie…………………………………………………..168

rozdział 4
Instytucjonalne rozwiązania w sektorze finansów publicznych
i ich efektywność………………………………………………170
Wprowadzenie…………………………………………………..170
4.1. Lista jednostek sektora finansów publicznych………………….172
4.2. Ewolucja form organizacyjnych w sektorze finansów publicznych…..178
4.3. Analiza ekonomiczna wybranych podmiotów publicznych……………186
4.3.1. Państwowe fundusze celowe………………………….187
4.3.2. Agencje wykonawcze………………………………..192
4.3.3. Państwowe osoby prawne…………………………….200
4.3.4. Instytucje gospodarki budżetowej……………………204
Podsumowanie…………………………………………………..211

rozdział 5
Praktyka zarządzania środkami publicznymi w okresie transformacji
w polsce………………………………………………………212
Wprowadzenie…………………………………………………..212
5.1. Podstawowe założenia badań ilościowych i jakościowych………….213
5.2. Analizy i wnioski z przeprowadzanego badania………………….215
5.3. Wywiady z wiceministrami finansów odpowiedzialnymi za budżet……227
5.3.1. Elżbieta Chojna-Duch – wywiad autoryzowany…………..228
5.3.2. Halina Wasilewska-Trenkner – wywiad autoryzowany……..233
5.3.3. Elżbieta Suchocka-Roguska – wywiad autoryzowany………242
Podsumowanie…………………………………………………..253
Zakończenie……………………………………………………255
Aneks…………………………………………………………257
Spis rysunków………………………………………………….309
Spis tabel…………………………………………………….311
Bibliografia…………………………………………………..313

SPIS TREŚCI

Wstęp………………………………………………………………………………………………9

Rozdział 1. Wprowadzenie do finansowania i budżetowania projektów rozwojowych (Teresa Czerwińska)……………13
1.1. Istota i rodzaje inwestycji……………………………………………………………………..13
1.2. Ujęcie funkcjonalne inwestycji…………………………………………………………………..19
1.3. Decyzje inwestycyjne w strategii rozwoju przedsiębiorstwa…………………………………………..23
1.4. Strategie inwestowania i ich determinanty…………………………………………………………25
1.5. Źródła kapitału i zasady finansowania przedsięwzięć rozwojowych……………………………………..28

Rozdział 2. Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych (Marta Postuła).34
2.1. Definicja project finance……………………………………………………………………….34
2.2. Obszary zastosowania project finance……………………………………………………………..40
2.3. Zarządzanie projektem w formule project finance……………………………………………………46
2.4. Project finance a partnerstwo publiczno-prywatne…………………………………………………..50
2.5. Porównanie formuły project finance z corporate finance……………………………………………..55

Rozdział 3. Modelowanie finansowe projektów inwestycyjnych (Marta Postuła, Rafał Cieślik)…………………..59
3.1. Planowanie w project finance i corporate finance…………………………………………………..59
3.2. Etapy procesu budżetowania inwestycji…………………………………………………………….63
3.3. Dane wejściowe do modelu finansowego……………………………………………………………..66
3.4. Założenia makroekonomiczne………………………………………………………………………66
3.5. Budżet projektu i źródła finansowania…………………………………………………………….72
3.6. Przychody i koszty operacyjne……………………………………………………………………73
3.7. Najczęściej popełniane błędy w założeniach modelu finansowego……………………………………….88

Rozdział 4. Strumienie pieniężne w project finance oraz corporate finance (Rafał Cieślik)…………………..93
4.1. Wartość pieniądza w czasie………………………………………………………………………93
4.2. Struktura i koszt kapitału………………………………………………………………………96
4.3. Kategoryzacja wolnych przepływów pieniężnych dla różnych celów i algorytmy ich kalkulacji……………..119
4.4. Wskaźniki obsługi zadłużenia (DSCR, LLCR, PLCR) jako mierniki efektywności inwestycji dla kredytodawców…139

Rozdział 5. Metody oceny opłacalności inwestycji (Rafał Cieślik)………………………………………..147
5.1. Klasyfikacja metod…………………………………………………………………………….147
5.1.1. Metody proste oceny opłacalności inwestycji……………………………………………..148
5.2. Zaawansowane metody oceny opłacalności projektów rozwojowych……………………………………….156
5.2.1. Metoda wartości bieżącej netto (NPV)……………………………………………………156
5.2.2. Metoda wewnętrznej stopy zwrotu (IRR)…………………………………………………..161
5.3. Czynnik reinwestycji w metodach oceny opłacalności (MIRR)………………………………………….166
5.4. Metody oceny efektywności inwestycji realizowanych w formule project finance…………………………168

Rozdział 6. Selekcja projektów inwestycyjnych (Maciej Pawłowski)………………………………………..176
6.1. Przesłanki selekcji projektów inwestycyjnych……………………………………………………..176
6.2. Projekty inwestycyjne w warunkach oceny przedsięwzięć o różnej wartości nakładów inwestycyjnych………..179
6.3. Selekcja projektów inwestycyjnych o różnych okresach ekonomicznego życia…………………………….185
6.4. Projekty inwestycyjne charakteryzujące się odmienną wartością nakładów inwestycyjnych i różnym
okresem ekonomicznego cyklu życia……………………………………………………………………194

Rozdział 7. Zarządzanie ryzykiem (Rafał Cieślik, Maciej Pawłowski)………………………………………198
7.1. Ryzyko w projektach inwestycyjnych………………………………………………………………198
7.2. Metody korygowania efektywności projektu inwestycyjnego ze względu na ryzyko…………………………202
7.2.1. Korekty parametrów rachunku……………………………………………………………202
7.2.2. Równoważnik pewności jako ekwiwalent pewności (certainty equivalent – CE)…………………..207
7.3. Analiza wrażliwości w ocenie ryzyka projektu inwestycyjnego………………………………………..210
7.3.1. Metoda symulacji……………………………………………………………………..222

Rozdział 8. Zarządzanie ryzykiem w podejściu zintegrowanym (Philippe De Brouwer)………………………….231
8.1. Zintegrowane zarządzanie ryzykiem i cykl ryzyka…………………………………………………..231
8.2. Identyfikacja ryzyka…………………………………………………………………………..234
8.2.1. Specyficzne typy ryzyka……………………………………………………………….235
8.2.2. Ogólne czynniki ryzyka………………………………………………………………..236
8.3. Ocena ryzyka i matryca ryzyka…………………………………………………………………..242
8.4. Ilościowa ocena ryzyka…………………………………………………………………………244
8.4.1. W poszukiwaniu miary ryzyka……………………………………………………………246
8.4.2. Value at Risk (VaR)…………………………………………………………………..251
8.4.3. Expected Shortfall (ES)……………………………………………………………….259
8.5. Modelowanie ryzyka…………………………………………………………………………….265
8.5.1. Stress testy…………………………………………………………………………266
8.5.2. Symulacje Monte Carlo…………………………………………………………………267
8.6. Podsumowanie………………………………………………………………………………….273

Dodatek A do rozdziału 8. Koherentne miary ryzyka……………………………………………………..277
A.1. Wstęp………………………………………………………………………………………..277
A.2. Definicje…………………………………………………………………………………….278
A.2.1. Koherentne miary ryzyka………………………………………………………………………278
A.2.2. Wariancja (VAR)……………………………………………………………………………..280
A.2.3. Value at Risk (VaR)………………………………………………………………………….280
A.2.4. Expected Shortfall (ES)………………………………………………………………………281
A.3. Konsekwencje myślenia inkoherentnego…………………………………………………………….283
A.4. Value at Risk (VaR)……………………………………………………………………………286
A.4.1. Value at Risk (VaR)………………………………………………………………………….286
A.4.2. Wariancja (VAR)……………………………………………………………………………..287
A.5. Regulacyjne zastosowanie miar ryzyka…………………………………………………………….288
A.5.1. Value at Risk (VaR)………………………………………………………………………….288
A.5.2. Wariancja (VAR)……………………………………………………………………………..288
A.5.3. Jak banki mogą być bardziej bezpieczne?………………………………………………………..289
A.6. Konkluzje…………………………………………………………………………………….289

Dodatek B do rozdziału 8. Skale pomiarowe…………………………………………………………….296

Bibliografia………………………………………………………………………………………299
Spis tabel………………………………………………………………………………………..307
Spis rysunków, schematów i wykresów………………………………………………………………….309

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie ……………………………………………………………………………………………….9
Uzasadnienie wyboru tematu …………………………………………………………………………………..9
Cele i hipotezy badawcze ……………………………………………………………………………………20
Metodyka badań …………………………………………………………………………………………….26

1. Rola państwa w gospodarce ………………………………………………………………………………..30
1.1. Przegląd poglądów na temat roli państwa w gospodarce ………………………………………………………30
1.2. Podstawowe funkcje państwa w różnych typach gospodarek …………………………………………………….41
1.3. Instrumenty służące pozyskiwaniu i redystrybucji środków publicznych ………………………………………..55
1.4. Instytucja budżetu biorąca udział w podziale środków publicznych ……………………………………………64

2. Transformacja społeczno-gospodarcza a optymalizacja wykorzystania środków publicznych w Polsce …………………..68
2.1. Sektor finansów publicznych w Polsce – tworzenie i przemiany w latach 1990–2010 ………………………………69
2.1.1. Zmiany zakresu i sposobów działania jednostek sektora publicznego w Polsce w latach 1990–2010 …………70
2.1.2. Formy zasilania fi nansowego jednostek sektora finansów publicznych z budżetu państwa ……………….106
2.2. Ewolucja funkcji wypełnianych przez państwo polskie ………………………………………………………118
2.3. Rozwój gospodarczy a wydatki publiczne ………………………………………………………………….130
2.3.1. Wzrost gospodarczy w Polsce w okresie 1990–2010 …………………………………………………135
2.3.2. Czynniki wzrostu PKB w Polsce …………………………………………………………………141
2.3.3. Wzrost gospodarczy w Polsce a wydatki publiczne po 1989 roku ……………………………………..143
2.4. Ocena efektywności wydatków na szkolnictwo wyższe w sektorze publicznym i prywatnym ………………………….148
2.4.1. Teoretyczne aspekty przeprowadzanej analizy …………………………………………………….149
2.4.2. System szkolnictwa wyższego w Polsce …………………………………………………………..153
2.4.3. Finansowanie szkolnictwa wyższego ……………………………………………………………..158
2.4.4. Efektywność wydatków na szkolnictwo wyższe w Polsce ……………………………………………..163

3. Prawo Wagnera w praktyce finansów publicznych w Polsce i innych krajach unijnych ………………………………174
3.1. Koncepcja państwa dobrobytu stworzona na podstawie teorii A. Wagnera ……………………………………….175
3.1.1. Podstawy metodologiczne ………………………………………………………………………175
3.1.2. Przegląd opinii badaczy w aktualnej literaturze polskiej …………………………………………180
3.1.3. Próby empirycznej weryfi kacji prawa Wagnera ……………………………………………………182
3.1.4. Krytyka uproszczonego rozumienia prawa Wagnera ………………………………………………….185
3.2. Weryfi kacja prawa Wagnera w warunkach polskich ………………………………………………………….189
3.2.1. Aktualność prawa Wagnera w okresie transformacji gospodarczej w Polsce …………………………….189
3.2.2. Działanie prawa Wagnera w warunkach polskich w latach 1995–2010 …………………………………..195
3.3. Wydatki sektora finansów publicznych w Polsce i w krajach UE ………………………………………………207
3.3.1. Wydatki sektora publicznego w krajach UE w latach 2000–2010 ………………………………………207
3.3.2. Wydatki sektora finansów publicznych według kryterium przeznaczenia ekonomicznego …………………..213
3.3.3. Ocena wydatków publicznych w relacji do PKB i determinantów ich zmian w wybranych
krajach w latach 1995–2010 …………………………………………………………………..217

4. Kluczowe kierunki optymalizacji wykorzystania środków publicznych w Polsce ……………………………………230
4.1. Reguły fiskalne ………………………………………………………………………………………235
4.1.1. Doświadczenia międzynarodowe w formułowaniu reguł fiskalnych ……………………………………..236
4.1.2. Wnioski dla Polski z analizy rozwiązań międzynarodowych ………………………………………….247
4.1.3. Rozwiązania polskie ………………………………………………………………………….248
4.2. Planowanie strategiczne, wieloletnie w sektorze publicznym ………………………………………………..257
4.2.1. Pojęcie planowania wieloletniego ………………………………………………………………257
4.2.2. Przebieg prac nad wieloletnim, zadaniowym planowaniem wydatków publicznych w Polsce …………………263
4.2.3. Cele i mierniki realizacji funkcji i zadań państwa ………………………………………………274
4.2.4. Wieloletni Plan Finansowy Państwa (WPFP) i Wieloletnia Prognoza Finansowa ………………………….285
4.3. Ocena wyników dotychczasowych doświadczeń planowania w ramach WPFP …………………………………………287
4.3.1. Rozwój kapitału ludzkiego …………………………………………………………………….289
4.3.2. Działania ogólnopaństwowe …………………………………………………………………….301
4.3.3. Infrastruktura zrównoważonego rozwoju kraju …………………………………………………….309
4.3.4. Omówienie uzyskanych wyników przeprowadzonej analizy …………………………………………….320
4.4. Kierunki rozwoju wieloletniego, zadaniowego planowania wydatków ……………………………………………326
4.4.1. Zmiany sprawozdawczości i zasad rachunkowości …………………………………………………..326
4.4.2. Kwestia ewaluacji w procesie planowania i realizacji zadań publicznych …………………………….329
4.5. Kontrola zarządcza jako instrument zarządzania w jednostkach sektora finansów publicznych …………………….335
4.5.1. Pojęcie kontroli …………………………………………………………………………….335
4.5.2. Istota kontroli gospodarowania zasobami w sektorze publicznym …………………………………….337
4.5.3. Zadania kontroli zarządczej …………………………………………………………………..341
4.6. Zasady gospodarki fi nansowej w różnego rodzaju jednostkach sektora finansów publicznych ……………………..345
4.6.1. Gospodarka fi nansowa Agencji Rynku Rolnego …………………………………………………….347
4.6.2. Gospodarka fi nansowa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ……………………………350
4.6.3. Państwowe Gospodarstwo Lasy Państwowe – gospodarka finansowa ……………………………………..353

Podsumowanie ……………………………………………………………………………………………..366

Spis tabel ……………………………………………………………………………………………….374
Spis wykresów …………………………………………………………………………………………….376
Spis rysunków …………………………………………………………………………………………….380
Literatura ……………………………………………………………………………………………….381
Summary ………………………………………………………………………………………………….390

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie – Marta Postuøa, Barbara Woniak …………………………………………………………………..7

Część I: Zarządzanie środkami publicznymi – budżet zadaniowy

Budżet państwa i budżet zadaniowy w kontekście zasad budżetowych – Teresa Lubińska ………………………………..17
Węzłowe problemy i dylematy związane ze stosowaniem budżetu zadaniowego w Polsce – Stanisła Owsiak ………………….29
Budżet zadaniowy z perspektywy prac parlamentarnych – Zofia Szpringer ……………………………………………43
Niezbędne warunki realizacji budżetu zadaniowego – Krystyna Piotrowska-Marczak ……………………………………57
Budżet zadaniowy jako element Nowego Zarządzania Publicznego – Jacek Sierak ………………………………………67
Prawne aspekty regulacji budżetu zadaniowego – Wojciech Gonet …………………………………………………..81
Koszty zadań publicznych miernikiem oceny alokacji środków publicznych – Ewa Hellich ………………………………89
Wydatki budżetowe a koszty realizacji zadań w budżecie zadaniowym – Jan Wąsik ……………………………………101
Budżet zadaniowy a kryzys fiskalny – Łukasz Goczek ……………………………………………………………111
Budżet zadaniowy w Polsce narzędzia systemu zarządzania strategicznego państwem – ocnea i propozycje modyfikacji
przyjętej metodyki – Artur Bartoszewicz ……………………………………………………………………..121

Część II: Doświadczenia zagraniczne we wprowadzaniu budżetu zadaniowego

O możliwości wykorzystania w Polsce doświadczeń zagranicznych w zakresie budżetu zadaniowego
– Eugeniusz Ruśkowski, Urszula K. Zawadzka-Pąk ……………………………………………………………….139
Aktualne doświadczenia Austrii we wprowadzaniu budżetu zadaniaowego – Marta Postuła ………………………………151
Funkcjonowanie budżetu zadaniowego we Francji – sześć lat doświadczeń – Katarzyna Stabryła-Chudzio …………………161
Modernizacja budżetowania zadaniowego (GPRAMA) jako działanie podejmowane przez administrację przezydenta B. Obamy
w celu racjonalizacji finansów publicznych w Stanach Zjednoczonych – Andrzej Mielcarz …………………………….171

Część III: Budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego

Samodzielność finansowania jednostki samorządu terytorialnego a upowszechnienie budżetu w układzie zadaniowym
na szczeblu lokalnym i regionalnym – Leszek Patrzałek …………………………………………………………189
Budżet zadaniowy jako instrument zwiększający efektywność zarządzania środkami publicznymi w JST – Beata Filipiak ……197
Wieloletnia prognoza finansowa, budżet a budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego
– problemy i wyzwania – Marek Dylewski ………………………………………………………………………209
Budżet zadaniowy jako narzędzie racjonalizacji wydatków jedneostek samorządu terytorialneg
– Beata Guziejewska, Dagmara Hajdys …………………………………………………………………………221
Budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego – postulaty wdrożeniowe a doświadczenia polskie
– Sławomir Franek, Marcin Będzieszak ………………………………………………………………………..233
Budżet zadaniowy w gminach jako nowe narzędzie zarzadzania finansami samorządowymi – Zofia Dolewka …………………251
Budżet w układzie zadaniowym a transparentność zarządzania lokalnymi zasobami finansowymi – determinanty wdrożenia
budżetu w układzie zadaniowym w samorządach gminnych – Andrzej Józef Kozłowski, Iwona Zofia Czapliska-Kozłowska ……..261
Wpływ budżetu zadaniowego na efektywność wydatków publicznych na przykładzie gmin – Joanna Radziwon ……………….275
Budżet zadaniowy jako narzędzie racjonalizacji wydatków inwestycyjnych w gminie – Ryszard Waśkiewicz ……………….285
Budżet zadaniowy w jednostkach samorządu terytorialnego jako zmiany systemowe wynikające z polityki spójności UE
– Alina Walenia …………………………………………………………………………………………..297

SPIS TREŚCI

Wstęp ………………………………………………………………………………………9

Część I
Rachunkowość jako źródło informacji
do zarządzania efektywnością

Wartości niematerialne i prawne – wartość firmy – Jan Rak, Jan Turyna ……………………………13
Udziały niekontrolujące a dochody i kapitały własne grup kapitałowych spółek
notowanych na warszawskiej giełdzie papierów wartościowych – Radosław Ignatowski, Wojciech Zatoń ……27
Błędy w założeniach do oceny projektów inwestycyjnych – Wojciech Dawid Krzeszowski ………………..42
Model przekształconego sprawozdania finansowego jako narzędzie zarządzania wartością przedsiębiorstwa
w małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach – głos w dyskusji – Ewa Maćkowiak ………………….52
Hierarchia danych wejściowych w technikach wyceny aktywów i zobowiązań w wartości godziwej
– Halina Buk ………………………………………………………………………………63
Zależność między efektywnością a stosowaniem kreatywnej księgowości – podejście teoretyczne
– Marek Sylwestrzak ………………………………………………………………………..76
Ocena efektywności systemów gwarantowania depozytów – Łukasz Szewczyk ……………………………89
Jednostki mikro według ustawy o rachunkowości – Kazimiera Winiarska ……………………………..99
Ilościowe i jakościowe aspekty operacyjnych przepływów pieniężnych – Aleksander Kusak …………….110
Problemy wyceny premii akwizycyjnej – Andrzej Rutkowski ……………………………………….124

Część II
Efektywność w sektorze publicznym

Finansowe i społeczne aspekty oceny szkoły wyższej – Nikodem Grzenkowicz, Artur Chełstowski ……….143
Istota oceny efektywności alokacji zasobów w administracji publicznej – Marta Postuła …………….158
Usefulness of Financial Information from Annual Statements of Public Benefit Organisations
in Evaluation of Their Performance – Tomasz Dyczkowski ………………………………………..178
Efektywność kosztowa outsourcingu wybranych usług w podmiocie leczniczym – Małgorzata Winter ………194
Analiza obiegu środków z tytułu ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia w Polsce
– Alina Warelis, Eunika A. Warelis ………………………………………………………….203
Skuteczność gospodarki finansowej NFZ na przykładzie Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Gdańsku
– Sebastian Susmarski, Anna Zamojska ………………………………………………………..218

Część III
Efektywność/finanse w przedsiębiorstwie

Rola zarządzania kosztami w poprawie efektywności działalności przedsiębiorstwa – Edward Nowak …….235
Teoretyczne aspekty efektywności rynku kapitałowego na przykładzie
Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie – Michał Pachowski …………………………………..248
Ocena wpływu ustawy deweloperskiej na efektywność giełdowych deweloperów mieszkaniowych
– Maciej Mazur ……………………………………………………………………………261
Control as a Mechanism Affecting External Audit Quality – Michał Ambroziak ………………………274
Przesłanki budowy modelu prognozującego zagrożenie kontynuacji działalności klubów piłkarskich
opartego na wielowymiarowej analizie dyskryminacyjnej
– Rafał Cieślik, Rafał Zbyrowski, Karol Stępień ………………………………………………283
Transparentność informacyjna rynku obligacji w Polsce – Maciej Pawłowski ………………………..295
Metoda zarządzania ryzykiem w oparciu o zastosowania symulacji Monte Carlo
w modelach szeregów czasowych ARIMA i GARCH – Tomasz Krawczyk ………………………………….304
Venture capital i aniołowie biznesu w finansowaniu przedsiębiorstw typu start up – Lilia Neumann …..320
Kształtowanie wartości wskaźników płynności finansowej przez przedsiębiorstwa z sektora MSP
w zależności od osiąganej rentowności aktywów – Piotr Figura …………………………………..333
Selected Problems of the Capital Market in Poland – Joanna Małecka ……………………………..349
Ryzyko kredytowania gospodarstw domowych w walutach obcych – analiza mechanizmu kredytowania
i jego skutków – Teresa Czerwińska, Jerzy Żyżyński ……………………………………………363

SPIS TREŚCI

Wstęp …………………………………………………………………………………………….9

Rozdział I. Wstęp do finansów przedsiębiorstw (Marta Postuła)
Wstęp …………………………………………………………………………………………….14
1.1. Finanse – podstawowe pojęcia ……………………………………………………………………15
1.2. Finanse przedsiębiorstw w rozwoju społeczno-gospodarczym …………………………………………..22
1.3. Polityka finansowa osobista, państwa, przedsiębiorstwa …………………………………………….26
1.4. Decyzje finansowe w firmie i otoczenie społeczne ………………………………………………….28
1.5. Zasady zarządzania finansami w firmie ……………………………………………………………35
1.6. Otoczenie rynkowe – gra sił i interesów, uwarunkowania zewnętrzne i odpowiedzialność za kreowanie
wewnętrznych warunków sukcesu finansowego przedsiębiorstwa ……………………………………………..38

Rozdział II. Źródła pozyskiwania kapitałów (Marcin Torzewski)
Wstęp……………………………………………………………………………………………..43
2.1. Rodzaje źródeł pozyskiwania kapitałów ……………………………………………………………43
2.2. Charakterystyka źródeł pozyskiwania kapitałów …………………………………………………….51
2.3. Kryteria wyboru źródeł finansowania ……………………………………………………………..65

Rozdział III. Analiza progu rentowności oraz dźwigni operacyjnej i finansowej (Rafał Cieślik)
Wstęp. ……………………………………………………………………………………………72
3.1. Symulacja warunków równowagi oraz zysku z wykorzystaniem analizy CVP ………………………………..73
3.2. Mechanizm dźwigni operacyjnej jako miary ryzyka operacyjnego ……………………………………….94
3.3. Dźwignia finansowa jako instrument kształtowania struktury kapitału ………………………………..103
3.4. Efekt dźwigni połączonej i jej wpływ na rentowność kapitału ……………………………………….111

Rozdział IV. Zarządzanie kapitałem obrotowym (Mirosław Przygoda)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………114
4.1. Finansowanie aktywów obrotowych w przedsiębiorstwie ………………………………………………115
4.2. Pojęcie i istota kapitału obrotowego ……………………………………………………………117
4.3. Cele zarządzania kapitałem obrotowym ……………………………………………………………122
4.4. Sposoby zarządzania kapitałem obrotowym …………………………………………………………124
4.5. Cykl obiegu gotówki w przedsiębiorstwie …………………………………………………………127
4.6. Cykl kapitału obrotowego netto …………………………………………………………………129
4.7. Obszary zastosowania kapitału obrotowego do finansowania działalności przedsiębiorstwa ……………….135
4.8. Struktura pasywów służących finansowaniu majątku obrotowego ……………………………………….157
4.9. Znaczenie kapitału obrotowego dla funkcjonowania przedsiębiorstwa ………………………………….158

Rozdział V. Ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa (Maciej Pawłowski)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………160
5.1. Pojęcie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i źródła służące jej ocenie ……………………………160
5.2. Zestawienie majątku przedsiębiorstwa i źródeł jego finansowania – bilans ……………………………168
5.3. Zestawienie wyników osiąganych przez przedsiębiorstwo – rachunek zysków i strat ……………………..175
5.4. Interpretacja dokumentacji finansowej dla celów oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa ……………179
5.5. Wykorzystanie analizy wskaźnikowej w ocenie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa – przykład praktyczny …197

Rozdział VI. Decyzje inwestycyjne (Sławomir Wymysłowski)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………202
6.1. Istota i rodzaje inwestycji ……………………………………………………………………203
6.2. Inwestycje rzeczowe …………………………………………………………………………..204
6.3. Inwestycje finansowe ………………………………………………………………………….245

Rozdział VII. Fuzje i przejęcia przedsiębiorstw (Andrzej Rutkowski)
Wstęp ……………………………………………………………………………………………276
7.1. Motywy procesów fuzji i przejęć ………………………………………………………………..277
7.2. Struktury holdingowe w procesach przejęć ………………………………………………………..284
7.3. Koszt kapitału w procesach fuzji i przejęć ………………………………………………………288
7.4. Sposoby zapłaty za przejmowane firmy…………………………………………………………….297
7.5. Taktyki obronne przed nieprzyjaznymi przejęciami …………………………………………………299
7.6. Przejęcie firmy przez zadłużenie ……………………………………………………………….301
7.7. Wspólne przedsięwzięcia ……………………………………………………………………….304
7.8. Wykupy akcji własnych …………………………………………………………………………306

Podsumowanie ……………………………………………………………………………………..308
Pytania kontrolne …………………………………………………………………………………309
Zestaw zadań do samodzielnego rozwiązania wraz z odpowiedziami …………………………………………313
Spis rysunków …………………………………………………………………………………….330
Spis schematów ……………………………………………………………………………………331
Spis tabel ……………………………………………………………………………………….332
Bibliografia ……………………………………………………………………………………..333
Summary ………………………………………………………………………………………….338

SPIS TREŚCI

Przedmowa ………………………………………………………………………………………………..9

Rozdział I.
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Budżet zadaniowy – wprowadzenie; znaczenie wieloletniego planowania strategicznego w procesie budżetowania ………….17
1.1. Rola państwa …………………………………………………………………………………………17
1.2. Defi nicje budżetu zadaniowego …………………………………………………………………………22
1.3. Harmonogram, strategie wdrożenia oraz zakres wykorzystania budżetu zadaniowego ………………………………26
1.4. Zalety i wady budżetu zadaniowego ………………………………………………………………………31
1.5. Planowanie wieloletnie i zarządzanie strategiczne jako instrumenty wzmacniające budżetowanie zadaniowe …………34
1.5.1. Planowanie wieloletnie ……………………………………………………………………….34
1.5.2. Planowanie strategiczne – priorytetyzacja wydatków ………………………………………………38
1.6. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………42

Rozdział II.
Stanisław Owsiak, Katarzyna Stabryła-Chudzio
Budżet zadaniowy jako narzędzie poprawy alokacji środków publicznych ……………………………………………45
2.1. Defi nicja zadania ……………………………………………………………………………………45
2.2. Przykłady formułowania zadań – doświadczenia polskie ……………………………………………………..49
2.3. Kwestia ilości zadań realizowanych przez dysponentów ……………………………………………………..55
2.4. Doświadczenia Holandii, Francji, Irlandii w kontekście zadań ………………………………………………68
2.4.1. Holandia ……………………………………………………………………………………68
2.4.2. Francja …………………………………………………………………………………….71
2.4.3. Irlandia ……………………………………………………………………………………73
2.5. Prawidłowe formułowanie zadań warunkiem skutecznego wykorzystania budżetu zadaniowego ………………………..77

Rozdział III.
Witold M. Orłowski
Cele formułowane w budżecie zadaniowym jako niezbędny element zarządzania środkami publicznymi przez efekty…………..81
3.1. Znaczenie poprawnego sformułowania celów w budżecie zadaniowym ……………………………………………..81
3.2. Różnice między celami stawianymi przed organizacją biznesową a instytucjami sektora publicznego ………………..84
3.3. Podstawowe zasady towarzyszące formułowaniu celów …………………………………………………………89
3.4. Pożądany mechanizm formułowania celów ……………………………………………………………………94
3.5. Macierz ocen poprawności formułowania celów budżetu zadaniowego …………………………………………….97
3.6. Doświadczenia niektórych państw w zakresie formułowania celów dla zadań finansowanych przez budżet państwa ……..109
3.6.1. Holandia ……………………………………………………………………………………109
3.6.2. Słowacja ……………………………………………………………………………………110
3.6.3. Irlandia ……………………………………………………………………………………111
3.6.4. Francja …………………………………………………………………………………….112
3.7. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………112

Rozdział IV.
Andrzej Pogoda, Marek Chrzanowski, Krzysztof Marczewski
Fundamentalne znaczenie miernika jako elementu ściśle skorelowanego z celami w ramach budżetu zadaniowego …………..115
4.1. Rodzaje mierników …………………………………………………………………………………….115
4.1.1. System (instrument) pomiaru wykonania zadań …………………………………………………….115
4.1.2. Sposoby klasyfi kacji mierników stopnia realizacji celów/zadań ……………………………………119
4.1.2.1. Klasyfi kacje oparte na „zasadzie modelu produkcji” lub „zasadzie 3 E” ……………………119
4.1.2.2. Klasyfi kacja oparta na Strategicznej Karcie Wyników ……………………………………137
4.2. Przesłanki, jakie powinny towarzyszyć doborowi danego rodzaju miernika do zadania ……………………………145
4.2.1. Określenie misji i celów danego zadania lub programu …………………………………………….145
4.2.2. Identyfi kacja do czego służyć będzie informacja otrzymana w wyniku zastosowania danego miernika ……..146
4.2.3. Zidentyfi kowanie, które aspekty wykonania zadań będą podlegać pomiarowi …………………………..146
4.2.4. Wybór mierników wykonania zadań ……………………………………………………………….149
4.2.5. Wybór kryterium oceny ………………………………………………………………………..149
4.2.6. Wyjaśnienie przyczyn dobrego lub złego wykonania zadań …………………………………………..150
4.2.7. Zaprezentowanie wyników dokonanych pomiarów …………………………………………………….151
4.3. Częste błędy popełniane przy tworzeniu mierników – dobre i złe praktyki …………………………………….151
4.3.1. Przykłady dobrych praktyk …………………………………………………………………….151
4.3.2. Przykłady złych praktyk ………………………………………………………………………156
4.3.3. Ocena jakości mierników ………………………………………………………………………159
4.4. Holandia, Francja i Irlandia jako kraje posiadające kilkuletnie doświadczenie w zakresie formułowania mierników …161
4.4.1. Holandia ……………………………………………………………………………………161
4.4.2. Francja …………………………………………………………………………………….164
4.4.3. Irlandia ……………………………………………………………………………………168
4.5. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………170

Rozdział V.
Marta Postuła, Piotr Perczyński
Budżet zadaniowy a Polska; uwagi końcowe …………………………………………………………………….173
5.1. Prace nad budżetem zadaniowym w Polsce w latach 2006–2008 …………………………………………………173
5.2. Kierunek prac nad metodyką budżetu zadaniowego w roku 2008 i latach następnych ………………………………176
5.2.1. Działania podjęte w 2008 r. …………………………………………………………………..176
5.2.1.1. Harmonogram prac nad wdrożeniem budżetu zadaniowego w latach 2008-2015 ……………………177
5.2.1.2. Nowa metodologia oparta na funkcjonalnym i zadaniowym układzie budżetu ……………………179
5.2.1.3. Nowe regulacje prawne w zakresie budżetu zadaniowego w Polsce
– zmiany w ustawie o finansach publicznych ……………………………………………..182
5.2.1.4. Programy wieloletnie w ustawie budżetowej w układzie zadaniowym ………………………….183
5.2.1.5. Opracowanie uzasadnienia do projektu ustawy budżetowej na 2009 r. – wnioski na przyszłość …..184
5.3. Podsumowanie …………………………………………………………………………………………188

Aneks 1 ………………………………………………………………………………………………….189
Aneks 2 ………………………………………………………………………………………………….193
Aneks 3 ………………………………………………………………………………………………….204
Noty o autorach …………………………………………………………………………………………..211
Bibliografia ……………………………………………………………………………………………..213
Dokumenty i akty prawne ……………………………………………………………………………………217

ARTYKUŁY I RODZIAŁY

Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych

rozdział [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

Efektywne zarządzanie finansami sektora publicznego jako czynnik długotrwałego wzrostu gospodarczego

s. 319–333, rozdział [w:] Strategia szybkiego wzrostu gospodarczego w Polsce, Kołodko G. (red.), TIGER Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2004.

Long-Term Programs as Instruments for the Effective Management of Public Finances: Fact or Myth?

Problemy Zarządzania, 14(4, t. 1), 5–7, Warszawa 2016  (współautor Kawarska A.)

Risk analysis instrument of public management

rozdział [w:] Risk Management in the Public Administration, Raczkowski K. Palgrave 2017.

wiedza

ARTYKUŁY I RODZIAŁY

Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych

rozdział [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

Efektywne zarządzanie finansami sektora publicznego jako czynnik długotrwałego wzrostu gospodarczego

s. 319–333, rozdział [w:] Strategia szybkiego wzrostu gospodarczego w Polsce, Kołodko G. (red.), TIGER Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2004.

Long-Term Programs as Instruments for the Effective Management of Public Finances: Fact or Myth?

Problemy Zarządzania, 14(4, t. 1), 5–7, Warszawa 2016  (współautor Kawarska A.)

Risk analysis instrument of public management

rozdział [w:] Risk Management in the Public Administration, Raczkowski K. Palgrave 2017.

wiedza

UDZIAŁ W KONFERENCJACH

Aktywny udział w konferencjach naukowych oraz branżowych, zarówno Polskich, jak i zagranicznych.

Konferencje Cykliczne:

  • „Bezpieczeństwo Ekonomiczne Obrotu Gospodarczego” >>
  • „FINANSE – PROBLEMY – DECYZJE” >>
  • FUROG „Finanse wobec wyzwań pro-efektywnościowych sfery realnej gospodarki, rynków kapitałowych i sektora publicznego w Polsce” >>
  • ICGFM „Annual International Training Conference” >>
  • International Scientific Conference „Entrepreneurship in the XXI century. Images and perspectives” >>
  • „Planowanie Wieloletnie – Efektywność Wydatków Publicznych – Benchmarking” >>
  • Konferencja Finansów Komunalnych – Finansowanie zadań przez jednostki samorządu terytorialnego >>
  • 14th International Conference, Bilbao  „Developments in economic theory and policy” >>

W charakterze prelegenta, moderatora, organizatora lub uczestnika, partycypowałam łącznie w ponad 70 różnych wydarzeniach, w tym m.in.:

Konferencje Międzynarodowe

Bank Światowy – Zagadnienia związane z BZ

„Budżet zadaniowy – Perspektywy dla Polski”

„Budżet zadaniowy w jednostkach realizujących zadania z zakresu rolnictwa i środowiska”

„Budżet zadaniowy jako nowoczesne narzędzie zarządzania finansami państwa w celu maksymalizacji wzrostu gospodarczego”

EPC (KE) – Grupa Robocza ds. Jakości Finansów Publicznych

FONDAFIP – Stowarzyszenie Fundacji Finansów Publicznych „Dobre zarządzanie finansami publicznymi w świecie”

„Improving Public Investment Management for Large Scale Government Projects: Focusing on the Feasibility Studies”

OECD – Senior Budget Officials

„Performance. Results. Outcomes. Understanding impact in managing public finance”

„Program Budget in Georgia: Sides participating in the process and their role”

Konferencje Krajowe

I edycji Forum Finansów Publicznych, ogólnopolskiej konferencji służb finansowo-księgowych jednostek sektora finansów publicznych”

II Forum Finansów Publicznych „Szczególne zasady rachunkowości budżetowej po zmianach”

„Budżetowanie zadaniowe w Polsce”

„Budżetowanie zadaniowe w Polsce – dylematy projektowania i wdrażania”

„Doskonalenie i rozwój systemu budżetu zadaniowego jako narzędzia wieloletniego planowania i zarządzania finansami publicznymi”

„Europejska Gmina, Europejskie Miasto”

„Nowe zarządzanie finansami publicznymi w warunkach kryzysu”

„Nowoczesne instrumenty w zarządzaniu finansami publicznymi w Polsce”

„Państwo w mikro – i makroskali. Metropolie rządzą światem.”

Uniwersytet Szczeciński – wykład nt. reformy BZ

NAUKA

KONTAkT

Kontakt

Wypełniając formularz wyrażasz zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych wyłącznie w celu odpowiedzi na przesłane zapytanie. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do przetworzenia zapytania. Zostałem /am poinformowany /a, że przysługuje mi prawo dostępu do swoich danych, możliwości ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania.

PUBLIKACJE

2004 - 2008

1) Efektywne zarządzanie finansami sektora publicznego jako czynnik długotrwałego wzrostu gospodarczego, s. 319–333, rozdział [w:] Strategia szybkiego wzrostu gospodarczego w Polsce, Kołodko G. (red.), TIGER Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2004.

2) Członkostwo w UE a system finansów publicznych w Polsce, s. 37–61, rozdział [w:] Finanse publiczne a wzrost gospodarczy, Tomkiewicz J. (red.), Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2005.

3) Effective Public Finance management as a Factor of Long-term Growth,s. 99–115, rozdział [w:] Polish Miracle. Lessons for the Emerging Markets, Kołodko G. (ed.), Ashgate Publishing Ltd., London 2005.

4) Polubić banki, Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości, Warszawa 2005.

5) System finansów publicznych a absorpcja środków z budżetu UE, artykuł [w:] „Master of Business Administration”, nr 1 (84), styczeń–luty 2007.

6) Zarządzanie finansami publicznymi w Polsce w warunkach transformacji integracji gospodarczej, Wydawnictwo WSPiZ, Warszawa 2007

7) W tyglu naszych finansów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2007. Książka wydana na podstawie przygotowanej rozprawy doktorskiej.

8) Public Finances Effective Management as a Factor of Long-term Economic Growth – Polish Experience, s. 33–49, rozdział [w:] Improving Public Investment Management for Large-Scale Government Projects: Focusing on the Feasibility Studies, KDI, Seul, Korea 2007.

9) Nowe propozycje w zakresie finansów publicznych, a system kontroli jakości finansów publicznych, artykuł [w:] „Kontrola zarządcza w sektorze publicznym”, Wydawnictwo Beck, grudzień 2007.

10) Standardy kontroli finansowej w jednostkach, artykuł [w:] „Teczka kontroli zarządczej w jednostkach sektora publicznego. Wzory dokumentów z wyjaśnieniami”, Wydawnictwo Beck, Warszawa grudzień 2007.

11) Procedury wykorzystania środków unijnych, artykuł [w:] „Teczka kontroli zarządczej w jednostkach sektora publicznego. Wzory dokumentów z wyjaśnieniami”, Wydawnictwo Beck, Warszawa luty 2008.

12) Budżet zadaniowy w administracji publicznej, Ministerstwo Finansów, EIPA, Warszawa 2008 (współredaktor naukowy Perczyński P.), Książka została ponownie opublikowana, jako wydanie II w maju 2010 r.

2009 - 2013

13) Rola ewaluacji w budżetowaniu zadaniowym, s. 41–61, rozdział [w:] Ewaluacja wobec wyzwań stojących przed sektorem finansów publicznych, Haber A., Szałaj M. (red.), Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2009.

14) Zasadnicze działania w obszarze nowego zarządzania finansami publicznymi w Polsce, s. 112–125, rozdział [w:] „Finanse 2009 – Teoria i praktyka. Finanse publiczne I”, Lubińska T., Szewczuk A. (red.), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2009.

15) Możliwości zastosowania instytucji kontrolnych w funkcjonowaniu budżetu zadaniowego, artykuł [w:] „Teczka kontroli zarządczej w jednostkach sektora publicznego. Wzory dokumentów z wyjaśnieniami”, Wydawnictwo Beck, Warszawa 2009.

16) Wdrażanie budżetu zadaniowego, Ministerstwo Finansów, Warszawa 2009, (współredaktor naukowy Perczyński P.)

17) Likwidacja jednostek, artykuł [w:] „Finanse publiczne”, nr 11 (36), Wrocław, listopad 2009.

18) Planowanie wieloletnie w jednostkach sektora finansów publicznych, artykuł [w:] „Samorząd terytorialny w zintegrowanej Europie, Ekonomiczne problemy usług” nr 29, Zeszyty Naukowe nr 526, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2009.

19) Budżet zadaniowy – nowe możliwości dla polskich finansów publicznych, artykuł [w:] „INFOS Zagadnienia społeczno-gospodarcze”, nr 14 (84), Biuro Analiz Sejmowych, Kancelaria Sejmu Warszawa 2010 (współautor Perczyński P.)

20) Performance budget in Poland, Perczyński P. (ed.), Ministry of Finance, Warsaw 2010.

21) Doskonalenie i rozwój budżetu zadaniowego w Polsce jako narzędzia efektywnego zarządzania finansami publicznymi, s. 199–216, rozdział [w:] Nowe zarządzanie finansami publicznymi w warunkach kryzysu, cz. II, Owsiak S. (red.), Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2011.

22) Nowoczesne instrumenty w zarządzaniu finansami publicznymi w Polsce, s. 107–117, rozdział [w:] Finanse publiczne a kryzys ekonomiczny, Alińska A., Pietrzak B. (red.), wydanie I, Oficyna Wydawnicza SGH, CeDeWu.pl, Warszawa 2011.

23) Budżet zadaniowy w Polsce – doświadczenia, s. 83–108, rozdział [w:] Instrumenty nowego zarządzania finansami publicznymi w wybranych krajach Unii Europejskiej, Ruśkowski E. (red.), Temida2, Białystok 2011.

24) Reguły fiskalne na świecie i w Polsce, artykuł [w:] „Master of Business Administration”, nr 5/2011, wrzesień–październik 2011.

25) Polityka fiskalna w krajach Unii Europejskiej, artykuł [w:] „Zeszyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego”, nr 10, Warszawa 2011.

26) Amelioration et developpement du budget par objectifs en Pologne, artykuł [w:] „Revue Francaise de Finance publiques”, N 114, France 2011.

27) Budżet zadaniowy w Polsce, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach nr 89, Seria „Administracja i Zarządzanie” (16) 2011 (współautor Podstawka M.)

28) Agencja Nieruchomości Rolnych planowanie finansowe dziś i wyzwania na przyszłość, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. „Polityki Europejskie, Finanse i Marketing”, nr 6 (55), Warszawa 2011.

29) Przesłanki wykorzystania Wieloletniego Planu Finansowego Państwa w kreowaniu i realizacji polityki rozwoju regionalnego w Polsce, s. 155–170, rozdział [w:] Budżet zadaniowy jako nowoczesne narzędzie zarządzania gospodarką narodową, Siedlecka A. (red.), Wydawnictwo Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej, Biała Podlaska 2011.

30) Narzędzia usprawnienia procesów budżetowych w krajach OECD, artykuł [w:] Kwartalniku Kolegium Ekonomiczno-Społecznego „Studia i Prace” nr 4 (8)/2011/2012, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2011.

31) System podatkowy – rozwiązania Unii Europejskiej i Polski w okresie po kryzysie, artykuł [w:] „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie”, nr 94, Warszawa 2011.

32) Planowanie wieloletnie w jednostkach samorządu terytorialnego, artykuł [w:] „Finanse publiczne”, nr 01/03, Taxpress, Warszawa 2012.

33) Racjonalizacja wydatków publicznych a podstawowe funkcje państwa, Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2012

34) Europejska optymalizacja rozwoju gospodarczego. Szanse i wyzwania, s. 165–180, rozdział [w:] Zarządzanie ekonomiczne. Wyzwania dla zarządzania państwem, Raczkowski K. (red.), Wolters Kluwer Polska Spółka, Warszawa 2012.

35) Efektywne zrządzanie środkami publicznymi przeznaczonymi na realizacje funkcji państwa, artykuł [w:] „Ekonomia Menedżerska” nr 1/2012, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Kraków 2012.

36) Possibilities for optimal fiscal policy-making in the European Union, artykuł [w:] „Research in World Economy”, Vol. 3, No. 2, Sciedu Press, Canada 2012.

37) Skutki finansowe projektów ustaw przyjętych przez Radę Ministrów, artykuł [w:] „Kontrola Państwowa” nr 1/2012, Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012.

38) Ustalenia projektu Strategii Rozwoju Kraju 2020 a wieloletnie planowanie finansowe, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, Seria „Administracja i Zarządzanie”, Siedlce 2012.

39) Budżet zadaniowy metodą racjonalizacji wydatków wydanie I, Oficyna Wydawnicza SGH, CeDeWu.pl, Warszawa 2012. (współredaktor naukowy dr Woźniak B.), 50%/50%. W publikacji tej jestem autorem również rozdziału Aktualne doświadczenia Austrii we wprowadzaniu budżetu zadaniowego.

40) Rachunkowość podstawą sprawozdawczości w układzie zadaniowym – najnowsze rozwiązania, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Szczecińskiego, 2012.

41) Euro 2012 wyzwaniem organizacyjnym dla Polski, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. „Polityki Europejskie, Finanse i Marketing”, nr 7(56), Warszawa 2012.

42) Dylemat długu publicznego w polityce fiskalnej na początku XXI wieku, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. „Polityki Europejskie, Finanse i Marketing”, Warszawa 2012.

43) Kultura elementem budowania kapitału ludzkiego wykorzystywanego przez przedsiębiorstwa, artykuł [w:] „Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie”, nr 3/2012, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2012.

44) Rola państwa w gospodarce a prowadzona polityka podatkowa, artykuł [w:] „Monitor prawa celnego i podatkowego”, nr 7 (204) 2012, Warszawa 2012.

45) Kontrola zarządcza w systemie kontroli finansów publicznych, rozdział [w:] Kontrola zarządcza w sektorze publicznym, Winiarska K. (red.), Wolters Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa 2012 (współautor Winiarska K.).

46) Wyznaczanie celów i mierników z ich wykonania elementem kontroli zarządczej, rozdział [w:] Kontrola zarządcza w sektorze publicznym, Winiarska K. (red.), Wolters Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa 2012.

47) Projekt zmiany rozporządzenia w sprawie sprawozdawczości budżetowej, artykuł [w:] „Finanse publiczne”, nr 08/10, Taxpress, Warszawa 2012.

48) Wpływ pokusy nadużycia na nieskuteczność Paktu Stabilności i Wzrostu, rozdział (współautor Krzyślak J.) [w:] Perspektywy integracji ekonomicznej i walutowej w gospodarce światowej. Dokąd zmierza strefa euro?, prof. dr hab. Opolski K., mgr Górski J. (red.), Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2012.
49) Metody przeciwdziałania kryzysowi finansów publicznych na poziomie Unii Europejskiej i w Polsce (w szczególności w odniesieniu do sektora samorządowego), rozdział [w:] „Annales. Sectio H. Oeconomia”, Szołno-Koguc J. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2012.

50) Nowe regulacje w polityce fiskalnej na poziomie UE a polskie prawodawstwo, artykuł [w] Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, nr 9/2012, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2012.

51) Zmiany w zarządzaniu finansami publicznymi w okresie zawirowań na rynkach finansowych, rozdział [w:] Stabilność systemu finansowego – instytucje, instrumenty, uwarunkowania, Alińska A., Pietrzak B. (red.), Warszawa, Wydawnictwo CeDeWu 2012.

52) Budżet zadaniowy w Polsce – osiągnięcia i wyzwania, rozdział [w:] Budżet zadaniowy, Marchewka-Bartkowiaki K., Springer Z. (red.), Biuro Analiz Sejmowych, Warszawa 2013.

53) Medium-term planning as a tool to boost budgetary frameworks in the EU state members, artykuł [w] Roczność i wieloletniość w finansach publicznych krajów Europy Środkowej i Wschodniej, Białystok 2013.

54) Ocena sprawności działania państwa w odniesieniu do skali wydatków artykuł [w:] „Master of Business Administration”, nr 2(121)/2013, Warszawa 2013.

55) Rachunkowość jako podstawa sprawozdawczości w układzie zadaniowym – najnowsze rozwiązania, rozdział [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Szczecińskiego Nr 757; Finanse, rynki finansowe, ubezpieczenia Nr 58. „Rachunkowość w zarządzaniu jednostkami gospodarczymi”, Gos W. (red.), Szczecin 2013.

56) Problem rozliczalności w zarządzaniu wydatkami publicznymi, rozdział [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Szczecińskiego Nr 766; „Finanse, rynki finansowe, ubezpieczenia Nr 62. „Czas na pieniądz. Zarządzanie finansami. Finanse publiczne, instrumenty rynku finansowego”, Zarzecki D. (red.), Szczecin 2013.

57) Evaluation of the effectiveness and efficiency of the Customs Service, using the methods of management by objectives, artykuł [w:] „Monitor prawa celnego i podatkowego”, nr 5 (214) 2013, Warszawa 2013.

58) External and Internal Circumstances for the Use of Numerical Fiscal Rules in Poland, artykuł [w:] International Journal of Advances in Management and Economics, 2013.

59) Nowe rozwiązania unijne w zakresie procedury nadmiernego deficytu nakładanej na kraje członkowskie, (współautor Krzyślak J.) [w:] Perspektywy integracji gospodarczej w Unii Europejskiej w czasach kryzysu, Opolski K., Górski J. (red.), Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013.

60) The effect of public transfers on an economic system, rozdział [w:] The economic security of business transactions. Managemenet in business., Raczkowski K., Schneider F. (red.), Charridge Books Oxford, Oxford 2013.

61) Korekta fiskalna narzędziem utrzymania finansów publicznych w równowadze, artykuł [w:] Rola podmiotów sektora publicznego, gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w kreowaniu i wspieraniu zrównoważonego rozwoju, Adamek J., Orzeszko T. (red.), Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 2013, nr 297, Wrocław 2013.

62) Konsolidacja fiskalna w trakcie prac nad corocznym budżetem państwa, artykuł [w:] „Oeconomia copernicana nr 4”, Toruń 2013.

63) Aspekty zarządzania ryzykiem finansowym w sektorze publicznym w odniesieniu do tego procesu w przedsiębiorstwie; rozdział [w:] Finansowe uwarunkowania rozwoju organizacji gospodarczych. Ryzyko w rachunkowości i zarządzaniu finansami, Turyna J., Rak J. (red.), Uniwersytet Warszawki Wydział Zarządzania, Warszawa 2013.

2014 -

64) Модернізація системи публічних фінансів та запровадження нової моделі управління Молдован О. О., Постула М.; Стратегічні пріоритети 2014 випуск 2 (31).

65) Multiannual budgetary framework – polish experiences, artykuł [w:] Białostockie Studia Prawnicze, Zeszyt 16, Białystok 2014.

66) Wybrane aspekty badania efektywności jako kryterium w zarządzaniu publicznym w UE rozdział [w:] Zarzadzanie finansami publicznymi, Franek S, Będziaszek M (red. nauk.), Difin, Warszawa 2014.

67) Lista jednostek sektora finansów publicznych jako element poprawy jakości statystyki sektora finansów publicznych, (współautor Krzyślak J.) [w:] Perspektywy i wyzwania integracji europejskiej, Opolski K., Górski J. (red.), Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014.

68) Specific factors determining opitmal accomplishment of spending reviews, artykuł [w:] Journal of Economics and Management, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Katowice 2014.

69) Multiannual budgetary framework – polish experiences. BIAŁOSTOCKIE STUDIA PRAWNICZE, 16, 83–92, Białystok 2014

70) Wstęp do finansów przedsiębiorstw, rozdział [w:] Finanse organizacji gospodarczych – bez tajemnic, Wymysłowski S.; Wydział Zarzadzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014

71) Dylematy polityki fiskalnej w latach 1995–2012 (na przykładzie transformujących się krajów Europy Środkowej), artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2014.

72) Impact of the Council Directive on Requirements for Budgetary Frameworks of the Member States on the Polish Public Finance System artykuł [w:] „Management and Business Administration. Central Europe”, nr 1(23)/2015, Warszawa 2015.

73) Zmiany w organizacji oraz zasadach gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych a procesy konsolidacji fiskalnej rozdział [w:] Celowość i oszczędność wydatków publicznych; Kuzińska H. (red. nauk.), Poltext 2015.

74) Finansowe uwarunkowania rozwoju organizacji gospodarczych: zarządzanie finansami a efektywność ekonomiczna; M. Postula, J. Jan Turyna (red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2015

75) Instrumenty zarządzania finansami publicznymi, Wydawnictwo Wydziału Zarządzania UW, Warszawa 2015

76) Istota oceny efektywności alokacji zasobów w administracji publicznej rozdział [w:] Finansowe uwarunkowania rozwoju organizacji gospodarczych: zarządzanie finansami a efektywność ekonomiczna M. Postula, J. Jan Turyna (red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2015.

77) Wybrane instrumenty poprawy jakości finansów publicznych rozdział [w:] Determinanty rozwoju Polski: finanse publiczne; Owsiak S. (red. nauk.), PTE,, Warszawa 2015.

78) Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych rozdział [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

79) Finanse firma w decyzjach menadżerskich; Postuła M. (red. nauk.), Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016.

80) Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.), Difin, Warszawa 2016.

81) Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych rozdział [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

82) Modelowanie finansowe projektów inwestycyjnych; Postuła M, Cieślik R. [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

83) Wstęp do finansów przedsiębiorstw; rozdział [w:] Finanse firma w decyzjach menadżerskich; Postuła M. (red. nauk.), Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016.

84) Change in management system in the public sector illustrated with the example of the railway infrastructure in Poland. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, (273), 219–241, Katowice 2016

85) Efektywne zarządzanie finansami w mikro- i makroskali : od redaktora naukowego. Problemy Zarządzania, 14(4, t. 1), 5–7, Warszawa, 2016.

86) The Innovative Tax Return System in Poland to Benefit Both the Taxpayers and Economy. In M. RUNIEWICZ-WARDYN (Ed.), Innovations and Emerging Technologies for the Prosperity and Quality of Life. The Case of Poland (pp. 201–220). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

87) Płaca minimalna narzędziem wspierającym rozwój społeczno-gospodarczy czy jego hamulcem?; 8, XVII, s 13-26, Przedsiębiorczość i Zarządzanie, Łódź 2016

88) Long-Term Programs as Instruments for the Effective Management of Public Finances: Fact or Myth? Problemy Zarządzania, 14(4, t. 1), 5–7, Warszawa 2016  (współautor Kawarska A.)

89) Risk analysis instrument of public management; rozdział [w:] Risk Management in the Public Administration, Raczkowski K. Palgrave 2017.

90) Kapitał zewnętrzny, szansą i niebezpieczeństwem dla działalności przedsiębiorstw. Problemy Zarządzania, Warszawa, 2017.

91) Finanse publiczne w architekturze współczesnej gospodarki. Teoria a polska praktyka gospodarcza; Postuła M., Difin, Warszawa 2017.

92) Spending reviews – a tool to support efficient management of public funds, Master of Business Administration Year 2017, Volume 26, No. 2

93) Success Factors in the Fiscal Consolidation Process, Year 2017, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2963500 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2963500

94) Challenges of Entrepreneurship, Problemy Zarządzania; Postula, M., Glinka, B.(red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017

95) Zarządzanie finansami publicznymi – szanse i wyzwania, Problemy Zarządzania; Postula, M., Lubińska, T.(red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017

96) Planowanie wiloletnie – fakty i mity, Postula, M., Finanse Komunalne, tom 10, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2017

97) Czynniki łagodzące skutki kryzysu gospodarczego, Postula, M., [w:] Globalna i lokalna ekonomia rozwoju – szanse i zargrożenia,Przedsiębiorczość i Zarządzanie, Raczkowski, K., Klepacki, J. (red. nauk.) Tom XVIII, Zeszyt 9, Część 1, s. 59-69, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź 2017

1) Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych rozdział [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

2) Finanse firma w decyzjach menadżerskich; Postuła M. (red. nauk.), Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016.

3) Instrumenty zarządzania finansami publicznymi, Wydawnictwo Wydziału Zarządzania UW, Warszawa 2015

4) Racjonalizacja wydatków publicznych a podstawowe funkcje państwa, Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2012

5) Zarządzanie finansami publicznymi w Polsce w warunkach transformacji integracji gospodarczej, Wydawnictwo WSPiZ, Warszawa 2007

6) Efektywne zarządzanie finansami sektora publicznego jako czynnik długotrwałego wzrostu gospodarczego, s. 319–333, rozdział [w:] Strategia szybkiego wzrostu gospodarczego w Polsce, Kołodko G. (red.), TIGER Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2004.

7) Członkostwo w UE a system finansów publicznych w Polsce, s. 37–61, rozdział [w:] Finanse publiczne a wzrost gospodarczy, Tomkiewicz J. (red.), Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2005.

8) Effective Public Finance management as a Factor of Long-term Growth, s. 99–115, rozdział [w:] Polish Miracle. Lessons for the Emerging Markets, Kołodko G. (ed.), Ashgate Publishing Ltd., London 2005.

9) Polubić banki, Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości, Warszawa 2005.

10) System finansów publicznych a absorpcja środków z budżetu UE, artykuł [w:] „Master of Business Administration”, nr 1 (84), styczeń–luty 2007.

11) W tyglu naszych finansów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2007. Książka wydana na podstawie przygotowanej rozprawy doktorskiej.

12) Public Finances Effective Management as a Factor of Long-term Economic Growth – Polish Experience, s. 33–49, rozdział [w:] Improving Public Investment Management for Large-Scale Government Projects: Focusing on the Feasibility Studies, KDI, Seul, Korea 2007.

13) Nowe propozycje w zakresie finansów publicznych, a system kontroli jakości finansów publicznych, artykuł [w:] „Kontrola zarządcza w sektorze publicznym”, Wydawnictwo Beck, grudzień 2007.

14) Standardy kontroli finansowej w jednostkach, artykuł [w:] „Teczka kontroli zarządczej w jednostkach sektora publicznego. Wzory dokumentów z wyjaśnieniami”, Wydawnictwo Beck, Warszawa grudzień 2007.

15) Procedury wykorzystania środków unijnych, artykuł [w:] „Teczka kontroli zarządczej w jednostkach sektora publicznego. Wzory dokumentów z wyjaśnieniami”, Wydawnictwo Beck, Warszawa luty 2008.

16) Budżet zadaniowy w administracji publicznej, Ministerstwo Finansów, EIPA, Warszawa 2008 (współredaktor naukowy Perczyński P.), Książka została ponownie opublikowana, jako wydanie II w maju 2010 r.

17) Rola ewaluacji w budżetowaniu zadaniowym, s. 41–61, rozdział [w:] Ewaluacja wobec wyzwań stojących przed sektorem finansów publicznych, Haber A., Szałaj M. (red.), Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2009.

18) Zasadnicze działania w obszarze nowego zarządzania finansami publicznymi w Polsce, s. 112–125, rozdział [w:] „Finanse 2009 – Teoria i praktyka. Finanse publiczne I”, Lubińska T., Szewczuk A. (red.), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2009.

19) Możliwości zastosowania instytucji kontrolnych w funkcjonowaniu budżetu zadaniowego, artykuł [w:] „Teczka kontroli zarządczej w jednostkach sektora publicznego. Wzory dokumentów z wyjaśnieniami”, Wydawnictwo Beck, Warszawa 2009.

20) Wdrażanie budżetu zadaniowego, Ministerstwo Finansów, Warszawa 2009, (współredaktor naukowy Perczyński P.)

21) Likwidacja jednostek, artykuł [w:] „Finanse publiczne”, nr 11 (36), Wrocław, listopad 2009.

22) Planowanie wieloletnie w jednostkach sektora finansów publicznych, artykuł [w:] „Samorząd terytorialny w zintegrowanej Europie, Ekonomiczne problemy usług” nr 29, Zeszyty Naukowe nr 526, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2009.

23) Budżet zadaniowy – nowe możliwości dla polskich finansów publicznych, artykuł [w:] „INFOS Zagadnienia społeczno-gospodarcze”, nr 14 (84), Biuro Analiz Sejmowych, Kancelaria Sejmu Warszawa 2010 (współautor Perczyński P.)

24) Performance budget in Poland, Perczyński P. (ed.), Ministry of Finance, Warsaw 2010.

25) Doskonalenie i rozwój budżetu zadaniowego w Polsce jako narzędzia efektywnego zarządzania finansami publicznymi, s. 199–216, rozdział [w:] Nowe zarządzanie finansami publicznymi w warunkach kryzysu, cz. II, Owsiak S. (red.), Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2011.

26) Nowoczesne instrumenty w zarządzaniu finansami publicznymi w Polsce, s. 107–117, rozdział [w:] Finanse publiczne a kryzys ekonomiczny, Alińska A., Pietrzak B. (red.), wydanie I, Oficyna Wydawnicza SGH, CeDeWu.pl, Warszawa 2011.

27) Budżet zadaniowy w Polsce – doświadczenia, s. 83–108, rozdział [w:] Instrumenty nowego zarządzania finansami publicznymi w wybranych krajach Unii Europejskiej, Ruśkowski E. (red.), Temida2, Białystok 2011.

28) Reguły fiskalne na świecie i w Polsce, artykuł [w:] „Master of Business Administration”, nr 5/2011, wrzesień–październik 2011.

29) Polityka fiskalna w krajach Unii Europejskiej, artykuł [w:] „Zeszyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego”, nr 10, Warszawa 2011.

30) Amelioration et developpement du budget par objectifs en Pologne, artykuł [w:] „Revue Francaise de Finance publiques”, N 114, France 2011.

31) Budżet zadaniowy w Polsce, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach nr 89, Seria „Administracja i Zarządzanie” (16) 2011 (współautor Podstawka M.)

32) Agencja Nieruchomości Rolnych planowanie finansowe dziś i wyzwania na przyszłość, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. „Polityki Europejskie, Finanse i Marketing”, nr 6 (55), Warszawa 2011.

33) Przesłanki wykorzystania Wieloletniego Planu Finansowego Państwa w kreowaniu i realizacji polityki rozwoju regionalnego w Polsce, s. 155–170, rozdział [w:] Budżet zadaniowy jako nowoczesne narzędzie zarządzania gospodarką narodową, Siedlecka A. (red.), Wydawnictwo Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej, Biała Podlaska 2011.

34) Narzędzia usprawnienia procesów budżetowych w krajach OECD, artykuł [w:] Kwartalniku Kolegium Ekonomiczno-Społecznego „Studia i Prace” nr 4 (8)/2011/2012, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2011.

35) System podatkowy – rozwiązania Unii Europejskiej i Polski w okresie po kryzysie, artykuł [w:] „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie”, nr 94, Warszawa 2011.

36) Planowanie wieloletnie w jednostkach samorządu terytorialnego, artykuł [w:] „Finanse publiczne”, nr 01/03, Taxpress, Warszawa 2012.

37) Europejska optymalizacja rozwoju gospodarczego. Szanse i wyzwania, s. 165–180, rozdział [w:] Zarządzanie ekonomiczne. Wyzwania dla zarządzania państwem, Raczkowski K. (red.), Wolters Kluwer Polska Spółka, Warszawa 2012.

38) Efektywne zrządzanie środkami publicznymi przeznaczonymi na realizacje funkcji państwa, artykuł [w:] „Ekonomia Menedżerska” nr 1/2012, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Kraków 2012.

39) Possibilities for optimal fiscal policy-making in the European Union, artykuł [w:] „Research in World Economy”, Vol. 3, No. 2, Sciedu Press, Canada 2012.

40) Skutki finansowe projektów ustaw przyjętych przez Radę Ministrów, artykuł [w:] „Kontrola Państwowa” nr 1/2012, Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012.

41) Ustalenia projektu Strategii Rozwoju Kraju 2020 a wieloletnie planowanie finansowe, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, Seria „Administracja i Zarządzanie”, Siedlce 2012.

42) Budżet zadaniowy metodą racjonalizacji wydatków wydanie I, Oficyna Wydawnicza SGH, CeDeWu.pl, Warszawa 2012. (współredaktor naukowy dr Woźniak B.), 50%/50%. W publikacji tej jestem autorem również rozdziału Aktualne doświadczenia Austrii we wprowadzaniu budżetu zadaniowego.

43) Rachunkowość podstawą sprawozdawczości w układzie zadaniowym – najnowsze rozwiązania, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Szczecińskiego, 2012.

44) Euro 2012 wyzwaniem organizacyjnym dla Polski, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. „Polityki Europejskie, Finanse i Marketing”, nr 7(56), Warszawa 2012.

45) Dylemat długu publicznego w polityce fiskalnej na początku XXI wieku, artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. „Polityki Europejskie, Finanse i Marketing”, Warszawa 2012.

46) Kultura elementem budowania kapitału ludzkiego wykorzystywanego przez przedsiębiorstwa, artykuł [w:] „Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie”, nr 3/2012, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2012.

47) Rola państwa w gospodarce a prowadzona polityka podatkowa, artykuł [w:] „Monitor prawa celnego i podatkowego”, nr 7 (204) 2012, Warszawa 2012.

48) Kontrola zarządcza w systemie kontroli finansów publicznych, rozdział [w:] Kontrola zarządcza w sektorze publicznym, Winiarska K. (red.), Wolters Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa 2012 (współautor Winiarska K.).

49) Wyznaczanie celów i mierników z ich wykonania elementem kontroli zarządczej, rozdział [w:] Kontrola zarządcza w sektorze publicznym, Winiarska K. (red.), Wolters Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa 2012.

50) Projekt zmiany rozporządzenia w sprawie sprawozdawczości budżetowej, artykuł [w:] „Finanse publiczne”, nr 08/10, Taxpress, Warszawa 2012.

51) Wpływ pokusy nadużycia na nieskuteczność Paktu Stabilności i Wzrostu, rozdział (współautor Krzyślak J.) [w:] Perspektywy integracji ekonomicznej i walutowej w gospodarce światowej. Dokąd zmierza strefa euro?, prof. dr hab. Opolski K., mgr Górski J. (red.), Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2012.

52) Metody przeciwdziałania kryzysowi finansów publicznych na poziomie Unii Europejskiej i w Polsce (w szczególności w odniesieniu do sektora samorządowego), rozdział [w:] „Annales. Sectio H. Oeconomia”, Szołno-Koguc J. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2012.

53) Nowe regulacje w polityce fiskalnej na poziomie UE a polskie prawodawstwo, artykuł [w] Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, nr 9/2012, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2012.

54) Zmiany w zarządzaniu finansami publicznymi w okresie zawirowań na rynkach finansowych, rozdział [w:] Stabilność systemu finansowego – instytucje, instrumenty, uwarunkowania, Alińska A., Pietrzak B. (red.), Warszawa, Wydawnictwo CeDeWu 2012.

55) Budżet zadaniowy w Polsce – osiągnięcia i wyzwania, rozdział [w:] Budżet zadaniowy, Marchewka-Bartkowiaki K., Springer Z. (red.), Biuro Analiz Sejmowych, Warszawa 2013.

56) Medium-term planning as a tool to boost budgetary frameworks in the EU state members, artykuł [w] Roczność i wieloletniość w finansach publicznych krajów Europy Środkowej i Wschodniej, Białystok 2013.

57) Ocena sprawności działania państwa w odniesieniu do skali wydatków artykuł [w:] „Master of Business Administration”, nr 2(121)/2013, Warszawa 2013.

58) Rachunkowość jako podstawa sprawozdawczości w układzie zadaniowym – najnowsze rozwiązania, rozdział [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Szczecińskiego Nr 757; Finanse, rynki finansowe, ubezpieczenia Nr 58. „Rachunkowość w zarządzaniu jednostkami gospodarczymi”, Gos W. (red.), Szczecin 2013.

59) Problem rozliczalności w zarządzaniu wydatkami publicznymi, rozdział [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Szczecińskiego Nr 766; „Finanse, rynki finansowe, ubezpieczenia Nr 62. „Czas na pieniądz. Zarządzanie finansami. Finanse publiczne, instrumenty rynku finansowego”, Zarzecki D. (red.), Szczecin 2013.

60) Evaluation of the effectiveness and efficiency of the Customs Service, using the methods of management by objectives, artykuł [w:] „Monitor prawa celnego i podatkowego”, nr 5 (214) 2013, Warszawa 2013.

61) External and Internal Circumstances for the Use of Numerical Fiscal Rules in Poland, artykuł [w:] International Journal of Advances in Management and Economics, 2013.

62) Nowe rozwiązania unijne w zakresie procedury nadmiernego deficytu nakładanej na kraje członkowskie, (współautor Krzyślak J.) [w:] Perspektywy integracji gospodarczej w Unii Europejskiej w czasach kryzysu, Opolski K., Górski J. (red.), Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013.

63) The effect of public transfers on an economic system, rozdział [w:] The economic security of business transactions. Managemenet in business., Raczkowski K., Schneider F. (red.), Charridge Books Oxford, Oxford 2013.

64) Korekta fiskalna narzędziem utrzymania finansów publicznych w równowadze, artykuł [w:] Rola podmiotów sektora publicznego, gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w kreowaniu i wspieraniu zrównoważonego rozwoju, Adamek J., Orzeszko T. (red.), Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 2013, nr 297, Wrocław 2013.

65) Konsolidacja fiskalna w trakcie prac nad corocznym budżetem państwa, artykuł [w:] „Oeconomia copernicana nr 4”, Toruń 2013.

66) Aspekty zarządzania ryzykiem finansowym w sektorze publicznym w odniesieniu do tego procesu w przedsiębiorstwie; rozdział [w:] Finansowe uwarunkowania rozwoju organizacji gospodarczych. Ryzyko w rachunkowości i zarządzaniu finansami, Turyna J., Rak J. (red.), Uniwersytet Warszawki Wydział Zarządzania, Warszawa 2013.

67) Модернізація системи публічних фінансів та запровадження нової моделі управління Молдован О. О., Постула М.; Стратегічні пріоритети 2014 випуск 2 (31).

68) Multiannual budgetary framework – polish experiences, artykuł [w:] Białostockie Studia Prawnicze, Zeszyt 16, Białystok 2014.

69) Wybrane aspekty badania efektywności jako kryterium w zarządzaniu publicznym w UE rozdział [w:] Zarzadzanie finansami publicznymi, Franek S, Będziaszek M (red. nauk.), Difin, Warszawa 2014.

70) Lista jednostek sektora finansów publicznych jako element poprawy jakości statystyki sektora finansów publicznych, (współautor Krzyślak J.) [w:] Perspektywy i wyzwania integracji europejskiej, Opolski K., Górski J. (red.), Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014.

71) Specific factors determining opitmal accomplishment of spending reviews, artykuł [w:] Journal of Economics and Management, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Katowice 2014.

72) Multiannual budgetary framework – polish experiences. BIAŁOSTOCKIE STUDIA PRAWNICZE, 16, 83–92, Białystok 2014

73) Wstęp do finansów przedsiębiorstw, rozdział [w:] Finanse organizacji gospodarczych – bez tajemnic, Wymysłowski S.; Wydział Zarzadzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014

74) Dylematy polityki fiskalnej w latach 1995–2012 (na przykładzie transformujących się krajów Europy Środkowej), artykuł [w:] Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2014.

75) Impact of the Council Directive on Requirements for Budgetary Frameworks of the Member States on the Polish Public Finance System artykuł [w:] „Management and Business Administration. Central Europe”, nr 1(23)/2015, Warszawa 2015.

76) Zmiany w organizacji oraz zasadach gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych a procesy konsolidacji fiskalnej rozdział [w:] Celowość i oszczędność wydatków publicznych; Kuzińska H. (red. nauk.), Poltext 2015.

77) Finansowe uwarunkowania rozwoju organizacji gospodarczych: zarządzanie finansami a efektywność ekonomiczna; M. Postula, J. Jan Turyna (red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2015

78) Istota oceny efektywności alokacji zasobów w administracji publicznej rozdział [w:] Finansowe uwarunkowania rozwoju organizacji gospodarczych: zarządzanie finansami a efektywność ekonomiczna M. Postula, J. Jan Turyna (red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2015.

79) Wybrane instrumenty poprawy jakości finansów publicznych rozdział [w:] Determinanty rozwoju Polski: finanse publiczne; Owsiak S. (red. nauk.), PTE,, Warszawa 2015.

80) Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.), Difin, Warszawa 2016.

81) Project finance i corporate finance jako metody realizacji projektów inwestycyjnych rozdział [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

82) Modelowanie finansowe projektów inwestycyjnych; Postuła M, Cieślik R. [w:] Projekty inwestycyjne. Finansowanie, budżetowanie i ocena efektywności; Postuła M., Cieślik R. (red. nauk.) Difin, Warszawa 2016.

83) Wstęp do finansów przedsiębiorstw; rozdział [w:] Finanse firma w decyzjach menadżerskich; Postuła M. (red. nauk.), Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016.

84) Change in management system in the public sector illustrated with the example of the railway infrastructure in Poland. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, (273), 219–241, Katowice 2016

85) Efektywne zarządzanie finansami w mikro- i makroskali : od redaktora naukowego. Problemy Zarządzania, 14(4, t. 1), 5–7, Warszawa, 2016.

86) The Innovative Tax Return System in Poland to Benefit Both the Taxpayers and Economy. In M. RUNIEWICZ-WARDYN (Ed.), Innovations and Emerging Technologies for the Prosperity and Quality of Life. The Case of Poland (pp. 201–220). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

87) Płaca minimalna narzędziem wspierającym rozwój społeczno-gospodarczy czy jego hamulcem?; 8, XVII, s 13-26, Przedsiębiorczość i Zarządzanie, Łódź 2016

88) Long-Term Programs as Instruments for the Effective Management of Public Finances: Fact or Myth? Problemy Zarządzania, 14(4, t. 1), 5–7, Warszawa 2016  (współautor Kawarska A.)

89) Risk analysis instrument of public management; rozdział [w:] Risk Management in the Public Administration, Raczkowski K. Palgrave 2017.

90) Kapitał zewnętrzny, szansą i niebezpieczeństwem dla działalności przedsiębiorstw. Problemy Zarządzania, Warszawa, 2017.

91) Finanse publiczne w architekturze współczesnej gospodarki. Teoria a polska praktyka gospodarcza; Postuła M., Difin, Warszawa 2017.

92) Spending reviews – a tool to support efficient management of public funds, Master of Business Administration Year 2017, Volume 26, No. 2

93) Success Factors in the Fiscal Consolidation Process, Year 2017, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2963500 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2963500

94) Challenges of Entrepreneurship, Problemy Zarządzania; Postula, M., Glinka, B.(red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017

95) Zarządzanie finansami publicznymi – szanse i wyzwania, Problemy Zarządzania; Postula, M., Lubińska, T.(red. nauk.); Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017

96) Planowanie wiloletnie – fakty i mity, Postula, M., Finanse Komunalne, tom 10, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2017

97) Czynniki łagodzące skutki kryzysu gospodarczego, Postula, M., [w:] Globalna i lokalna ekonomia rozwoju – szanse i zargrożenia,Przedsiębiorczość i Zarządzanie, Raczkowski, K., Klepacki, J. (red. nauk.) Tom XVIII, Zeszyt 9, Część 1, s. 59-69, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź 2017